Ялхарой Ахьмада Марем
| Ялхарой Ахьмада Марем | |
|---|---|
| | |
| Ваь таьрахь | 12 маьтсела 1956 (70 шу) |
| Ваь моттиг | Текели, Казахий АССР |
| Паччахьалкхе |
|
| Ӏилман никъ | филологи |
| Белха моттиг | ГӀалгӀай паччахьалкхен университет |
| Дешар | |
| Ӏилманхой дарж | филологе Ӏилмай кандидат |
| СовгӀаташи премеши |
|
Ялхаро́й Ахьмада Маре́м (эрс: Ялхароева Марем Ахмедовна; 12 маьтсела 1956, Текели[d], Алматай область[d]) — гӀалгӀай литературан тохкамхо, филолог, тюрколог, йоазонхо, хоамбоаржабархо, таржамхо. Филологе Ӏилмай кандидат. Дукха дика хӀамаш карагӀдийна ГӀалгӀай Мехка товшхала болхло. Гаргарча Малхбоалехьарча мехкашкара гӀалгӀай диаспораш эггара хьалха тахка́р[1][2][3]. Оахаранаькъан ЧхьагӀий цӀерагӀа йолча ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама института Ӏилман болхло я.
Биографи
Ялхарой Марем яьй 1956-ча шера маьтсела бетта 12-ча дийнахьа гӀалгӀай дезале 1944-ча шера Алхастера баьха гӀалгӀай мехках боахача хана цун даьй баха дӀабахача Текели яхача пхье. Из ялхарой тайпан я. Цун да ва СоагӀапчара Ялхарой ГӀубнакъий Ахьмад ва, нана — СурхотӀара Овшанаькъан Ӏелахьий Хаччат.
1961-ча шера цар дезал Нохч-ГӀалгӀай АСССРе цӀабаьхкаб, ба́ха хайшаб Шолжа-ГӀалий тӀа. 1974-ча шера Марема йистеяьккхай № 26 йола цигара ишкол. 1980-ча шера цо йистеяьккхай Л. Н. Толстой цӀерагӀа йолча Нохч-ГӀалгӀай паччахьалкхен университета филологе факультет[4].
1980-ча шера денз 1986-ча шерага кхаччалца цо болх баьб № 49 йолча ишколе хьехархо йолаш. 1986—1988 шерашка из хиннай Шолжа-ГӀалий Старопромысловски шахьара РОНО методист. 1988—1991 шерашка Марема болх баьб Шолжа-ГӀалий тӀарча № 49 йолча ишколе кулгалхочун когаметтаоттар йолаш. ХӀаьта 1991—1993 шерашка из болх беш хиннай Нохч-ГӀалгӀай паччахьалкхен телерадиокомпане редактор йолаш[5].
Нохчий мехка хьалхара тӀом болабенначул тӀехьагӀа Марем яха хьалъе́най ГӀалгӀай мехка. 1996—2004 шерашка цо болх баьб «Сердало» газете. 2004—2012 шерашка «ГӀалгӀайче» яхача газете болх баьб. Газете болх беча хана, из хьехаш хиннай Наьсарерча экономикани бокъон Ӏилмани институте[5].
2014-ча шера денз Марем я Оахаранаькъан ЧхьагӀий цӀерагӀа йолча ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институте Ӏилман болхло[6].
Тохкамаш
1997-ча шера Ялхарой Марем йолаеннай Туркий мехкара, иштта Гаргарча Малхбоалехьарча мехкашкара гӀалгӀай диаспора тахка. Тохкама болх беш, Марем репортажаш дӀакхухьаш хиннай Туркий мехкара ГӀалгӀай телерадиокомпане гӀолла, Истмалерча, Анкарерча, Коньярча, Бейшехирерча, Аланьярча, иштта кхыча пхьешкарча гӀалгӀай Ӏилманхошца, юкъарча болхлошца вӀашагӀкхетараш дӀакхухьаш. ГӀалгӀай Ӏилманхошта юкъера из цаӀ мара яцар цу хана, 1997-ча шера, духхьашха Туркий Мехка экспедицеш йолаяьр, мухӀажирий шоай даьй-мехкацара бувзам меттаоттабара духьа. Цо дӀабихьача балхах гучадаьннад мухӀажирашта юкъе Малхбоалехье тайп-тайпарча моттигашка дахаш дола 12 тайпа[7].
2001-ча шера из котъяьннай «Вместе — 2001» яхача хоамбоаржабархошта юкъерча региональни яхье, из эггара дикагӀйола хоамбоаржабархо аьнна белгалъяьккхай «Социальный портрет беженца» яхача номинацех Хоамбоаржабара кулгалхой Ассоциаце[7].
2004-ча шера Къулбаседа Кавказерча Ӏилманхошта юкъе массанел хьалхагӀа цо язъяьй мухӀажирах йола кандидата диссертаци. 2008-ча шера Марема арахийцад «Туркий мехкарча гӀалгӀай диаспоран литературни кхоллами болхи» яха монографи («Литературно-публицистическая деятельность ингушской диаспоры в Турции»)[8].
2013-ча шера Ялхарой Марем дакъа лоацаш хиннай Н. Н. Миклухо-Маклая РАН этнологеи антропологеи института Ерригроссе «Народы и культуры» яхача энциклопеде «Ингуши» яха монографи оттаеш, «Иордания, Ирак, Сирия, Турция» яха дакъа яздеш. Цо яздаьд «Ингуши за пределами России» яха дакъа[9].
2020-ча шера цо, эрсий меттала даьккха, арахийцад Туркий мехкарча гӀалгӀай йоазонхочун Джанполата Садеттина «Серебряный кинжал» яха кинижка. Ши шу даьнначул гӀолла юхаарахеца кийчдаьд, йоазонхочун сурташцеи, шийгарча дешацеи, ишта Ӏилманхочо Биттирова Т. Ш. баьча хоамацеи эргадаьккха[3].
2021-ча шера Марема эрсий меттала арадаьккхад Туркий мехкарча ТӀумхой тайпах волча кхыча гӀалгӀай йоазонхочо Ферди Айдамира яздаь дола «Виртуальная любовь» яха роман[10].
Хержараш
- Ялхарой М. А. Литературно-публицистическая деятельность ингушской диаспоры в Турции. — Назрань, 2008.
- Ялхарой М. А. «Поэзия света» Бана Гайтукаева. Сборник стихотворений. — М., 2004.
- Ялхарой М. А. Он поднимал дух народа. Жизнь и творчество Т. Х. Мальсагова. — Ростов-на-Дону, 2012.
- «Ингуши» // Институт этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая РАН; Ингушский государственный университет. — М.: Наука, 2013 (автор раздела «Турция, Иордания, Ирак, Сирия» главы «Ингуши за пределами России»)[11].
- Ялхарой М. А. «Ингуши — герои Турции» // Турецкий научный журнал «Yeni Turkiye» — «Новая Турция», Анкара, 2015. С.460-463.
- «Джамалдин Яндиев — поэт эпохи». — Назрань, 2016.
- Ялхарой М. А. «Полёт свободной мысли». Исбахьален йоазон гуллам. — Магас, 2016.
- Журналаш тӀа (ВАК листам)
- Ялхароева М. А. Личность Сталина в публицистике Абдурахмана Авторханова // Вестник калмыцкого университета. — Элиста, 2018, № 39 (3), С. 136—141[12].
- Ялхароева М. А. Литературная деятельность Дженнет Джабагиевой // Известия ЮФУ. Филологические науки. — Ростов-на-Дону, 2018, № 3, С. 169—173[13].
- Ялхароева М. А. Тарик Джемал Кутлу — писатель, публицист, переводчик // Филологические науки. Вопросы теории и практики. — 2017, № 7, С. 61—63[14].
- Ялхароева М. А. Тема поверженной родины в публицистике чечено-ингушского зарубежья // Филологические науки. Вопросы теории и практики. — 2017, № 8, С. 62—64.
- Ялхароева М. А. Проблематика дореволюционной публицистики Магомета Котиева // Филологические науки. Вопросы теории и практики. — Тамбов, 2016, № 7, ч. 3. С. 57—59.
- Ялхароева М. А. Духовная наследие Магомета Кутиевича Куркиева // Известия ЮФУ. Филологические науки. — Ростов-на-Дону, 2019, № 3[15].
- Ялхароева М. А. Жанрово-стилистические особенности очерка Магомета Котиева «Советская власть на Тереке. Революция и ингуши» //Филологические науки. Вопросы теории и практики. — Тамбов, 2016, № 8, ч. 1, С. 74—76.
- Ялхароева М. А. Образ лошади (коня) в прозе Николая Базоркина // Успехи современной науки и образования. — Белгород, 2017, Т. 3, № 5, С. 101—102.
- Ялхароева М. А. Образ русского народа в публицистике Абдурахмана Авторханова // Научное обозрение: гуманитарные исследования : журнал. — 2017. — № 10.
- Ялхароева М. А. Эпистолярное наследие ингушской зарубежной диаспоры // Филологические науки. Вопросы теории и практики : журнал. — 2017. — № 7.
- Ялхароева М. А. Структура и мотивы повести Созерко Мальсагова «Адские острова» // Гуманитарные исследования : журнал. — 2017. — № 3(63). — С. 132—136.
- Ялхароева М. А. Вклад чечено-ингушской диаспоры в словесную культуру Турции // Мир науки, культуры, образования : журнал. — 2018. — № 3(70). — С. 547—550.[16].
- Таржамаш
- Садеттин Джанполат. «Серебряный кинжал». — Магас, 2020 (туркий метталара таржам).
- Ферди Айдамир. «Виртуальная любовь». — Ростов-на-Дону, 2021 (туркий метталара таржам).
СовгӀаташ
- Имам Шамала фонда дото хьарак (1997)
- ГӀалгӀай Мехка дукха дика хӀамаш карагӀдийна товшхала болхло (2003)
- Россе къамай ворхӀлагӀча артиадан лауреат (2003)
- Даьхен дешар дегӀадоаладара фондо дӀайихьача «Лучшая научная книга» яхача яхье лауреат (2008)[17]
- Орден «КарагӀдаьннарех» (ГӀалгӀайче) (2005)
Белгалдаккхар
- ↑ Шовхалов, 2009.
- ↑ Терский, 2022.
- ↑ 1 2 Чапанова, 2004.
- ↑ Кутюкова Р. Грозный // Комсомольское племя : газета. — 1985. — 5 ноября (№ 120 (5011)). — С. 3.
- ↑ 1 2 Цечоева, 2017.
- ↑ Официальный сайт Ингушского НИИ гуманитарных наук им. Чаха Ахриева. Отдел ингушского фольклора и литературы. Ingnii.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 29.09.2025.
- ↑ 1 2 Девочка по имени Назрань // Аргументы и факты : газета. — 2001. — Ноябрь (№ 46).
- ↑ Газдиев, 2013, оа. 77—80.
- ↑ Ingushi — Стр 51
- ↑ Ферди Айдамир. Виртуальная любовь / Перев. М. А. Ялхароева. — Ростов-на-Дону, 2021.
- ↑ Ингуши (монография), 2013, Раздел «Турция, Иордания, Ирак, Сирия» главы «Ингуши за пределами России».
- ↑ https://cyberleninka.ru/article/n/lichnost-stalina-v-publitsistike-abdurahmana-avtorhanova
- ↑ https://www.readcube.com/articles/10.23683%2F1995-0640-2018-3-169-173
- ↑ https://cyberleninka.ru/article/n/tarik-dzhemal-kutlu-pisatel-ublitsist-perevodchik
- ↑ http://inion.ru/site/assets/files/6025/bu_religiovedenie_2020-2.pdf
- ↑ https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-checheno-ingushskoy-diaspory-v-slovesnuyu-kulturu-turtsii
- ↑ Марем Ялхароева стала лауреатом конкурса на лучшую научную книгу 2008 года // Журнал «Дош», 12.03.2019.
Литература
- Ингуши : монография / Отв. ред. М. С.-Г. Албогачиева, А. М. Мартазанов, Л. Т. Соловьёва;. — М. : Наука, 2013. — 512 с. — (Народы и культуры). — ISBN 978-5-02-038042-4.
- Газдиев А. И. Рукотворный свет. — Ростов-на-Дону, 2013.
- Терский Б. «Великий обман» в романе Садеттина Джанполата (Дзаурова) «Серебряный кинжал» (рецензия А. Кодзоева) // Ингушетия : газета. — 2022. — 7 июня.
- Цечоева Л. Быть достойной своего народа // Ингушетия : газета. — 2017. — 1 февраля.
- Чапанова Л. М. Высокий уровень научных исследований // Сердало (газет) : газета. — 2004. — 10 июня (№ 64).
- Шовхалов Исрапил Магомедович. Поиск, начатый с детства // Дош : журнал / Глав. ред. И. М. Шовхалов. — 2009. — № 1 (23).