Абаьданаькъан ВоагӀапа Бек
| Абаьданаькъан ВоагӀапа Бек | |
|---|---|
| Абадиев Бек Вагапович | |
 Абаьданаькъан Бек ва ГӀалгӀайчен Мехкда волча, 2014 шу | |
| Ваь таьрахь | 1 кӀимарса 1938 |
| Ваь моттиг | |
| Венна таьрахь | 13 тов 2015 (77 шу) |
| Венна моттиг | |
| БӀорахол | |
| Белхаговзал | режиссёр, директор |
| Хьинаре хинна шераш | 1967 — 2014 |
| Театр | Нохч-ГӀалгӀай теникий театр, Нохч-ГӀалгӀай эрсий драмтеатр, Нохч-ГӀалгӀай паччахьалкхен драмтеатр |
| СовгӀаташ |
мейдилг «За доблестный труд» (1970), мейдилг «200 лет МВД России» (2002) |
Аба́ьданаькъан Воа́гӀапа Бек (эрс: Бек Вагапович Абадиев; 1 кӀимарса 1938, Наьсар-Керте, Нохч-ГӀалгӀай АССР — 13 тов 2015, Эбарг-Юрт, ГӀалгӀайче) — гӀалгӀай юкъара къахьегамхо, театрйовзархо, хоамбоаржабархо, йоазонхо. Эрсечен хоамбоаржабархой юкъарлон а Эрсечен театрий болхлой юкъарлон а доакъашхо. Къахьегама ветеран[1]. ГӀалгӀай къаман лелама хьинаре доакъашхо. ГӀалгӀайчен Халкъа Совета доакъашхо. ГӀалгӀай Мехка исбахьаленех дукха дика хӀамаш карагӀдийна къахьегамхо.
Биографи
Абаьданаькъан Бек ваьв 1938 шера кӀимарса бетта 1-гӀча дийнахьа Наьсар-Керте. Тайпах Йовлой ва[2]. Кхо шу даьннача хана кӀаьнка нана кхелхай. 1944 шера саькура бетта 23-гӀча дийнахьа деррига къамаца цхьана мехках ваьккхав Казахстане. Цар дезал баха хайшаб Кустанай областа Пешковски шахьаре. 1956 шера барайтта шу даьнна зӀамсаг волча хана ший цхьаь Даькъасте юха ӀоцӀавенав[3]. Юкъара дешар цо чакхдаьккхар Наьсаре 1958-ча шера.
1960 шера Ленинградерча паччахьалкхен театреи, мукъамеи, кинематографени институте деша эттав театрйовзара факультете[4]. Башха волаш дешаш толамца яьккхай цо из дешарче[3]. Дийша ваьнначул тӀехьагӀа, мехка цӀа а вена, цо къахийгар Боканаькъан Ахьмадаца Наьсаре Къаман театре режиссёр волаш. Цу тӀехьагӀа из ваха дӀавахав Шолжа-ГӀалий тӀа.
Нохч-ГӀалгӀай гойташ йолча исбахьалений музей чу воккхагӀа вола Ӏилман болхло волаш хиннав[2]. Цигара из хьожаваьв из Нохч-ГӀалгӀай АССР Товшхала министерствон ибахьалений отдела инспекторалла[4]. 1967 шера Нохч-ГӀалгӀай теникий театра директоралла оттаваьв Бек[4][2]. Цига волаш 1969 шера бекарга бетта Бека гӀалгӀа къама юкъе хьалхара йола труппа хьаяьй, гӀалгӀай меттала спектаклаш а увттаеш. Цигга режиссёр волаш, Бека цу гӀалгӀай труппаца Гайсултанов Умара пьеса тӀара хьаийца спектакль оттаяьй «Домик в лесу» яхаш. Абаьданаькъан Бека хьаяь йола труппа берий сакъердама къахьегаш я хӀанз Наьсаре йоаллача ГӀалгӀай мехка зӀамигача хьежархой театре (ТЮЗ РИ)[4].
1973 шера ший бокъонаш хьаехаш Шолжа-ГӀалий тӀа хиннача гӀалгӀай къаман юкъара гулламе да́къа лацара бахьан долаш балхар дӀаваьккха хиннав Бек[4].
ДӀахо Сердало газета чу корреспондент а, тӀаккха культура отдела заведующий а волаш болх баьб[4][2]. БархӀ шу даьнначул тӀехьагӀа парте чухьа меттаоттавваьв из, исбахьалений балхаш тӀа юха хьатӀава пурам деннад Ӏаьдало[4]. 1977-ча шера цо директора декхараш кхоачашдаьд Малсаганаькъан Тухана цӀерагӀа йолча ГӀалгӀай паччахьалкхен музее. Иштта, 1981—1991 шшерашка тайп-тайпара белхаш даьд:
- М. Лермонтова цӀерагӀа йолча Нохч-ГӀалгӀай эрсий драмтеатра литературни даькъа заведующий волаш[2];
- Х. Нурадилова цӀерагӀа йолча Нохч-ГӀалгӀай паччахьалкхен драмтеатра гӀалгӀай труппан директор волаш[2];
- П. Захарова цӀерагӀа йолча Нохч-ГӀалгӀай гойташ йолча исбахьалений музеян директор волаш[3].
1991 шера денз ГӀалгӀай Республика меттаоттаяра гӀулакха хьинаре къахьийгад Бека. ГӀалгӀайчен Халкъа Совета доакъашхо хиннав, иштта гӀалгӀай автономи меттаоттаярах йола Оргкомитета доакъашхо а[4]. 1993 шера Шолжа-ГӀалий тӀара дӀа а ваха́, ГӀалгӀайче ший дезалаца ва́ха Ӏохайнав. ГӀалгӀай паччахьалкхен Ӏаьдала тайп-тайпарча балхашта хиннав. 1997 шера Малсаганаькъан Тухана цӀерагӀа йолча ГӀалгӀай Республика мохктахкара музеян директоралла оттаваь хиннав[4][3].
2002—2014 шерашка ГӀалгӀай Мехка гӀолла йолча Чухьарча гӀулакхий министерствон тархьара музеян директор хиннав[2]. 2008-ча шера цо арахийцар «Достойные сыны Отечества» яха, гӀулакхе болаш байнача Ӏаьдала болхлошта хетадаь дола кинижка.
Абаьданаькъан Бек веннав Эбарг-Юрта 2015 шера тов бетта 13-гӀча дийнахьа. Наьсар-Керте дӀавелла воалл[2].
Дезал
Сесаг — Абаьданаькъан Ахьмада Хьава. Кхо воӀ ва.
СовгӀаташ
- юбилейни мейдилг «За доблестный труд» (1970);
- ГӀалгӀай мехка орден «КарагӀдаьннарех» (2004);
- лерхӀаме мехкахой орден «Дото жӀар»;
- юбилейни мейдилг «200 лет МВД России» (2002).
Белгалдаккхар
Литература
- Ингушетия: популярная иллюстрированная энциклопедия / Сост. Я. С. Патиев; науч. ред. М. Г. Цароева, Т. Х. Матиев. — Магас : «Сердало», 2023. — 816 с. — ISBN 978-594452-185-9.
- Мадина Оздоева. Во славу своего народа // ГӀалгӀайче : газет. — 2016. — 1 июля.
- Ахмед Абадиев. Думал, говорил и писал о своем народе / Вспоминая Бека Абадиева // «Страстной бульвар,10» : журнал. — 2021. — № 8—238.
- Евлоева А. М., Мартазанова Х. М. ХӀанзара гӀалгӀай литература / Сост. проф. И. А. Дахкильгов. — Нальчик : Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г., 2011. — 423 с.