Йовлой

Рувики материал
ГӀалгӀай тайпа
Йовлой
Герб рода Йовлой (Евлоевых).jpg
Раса Европеоидий
Юкъара хоам
Ди Ислам
Мотт гӀалгӀай
Йоазув кириллица ларде латта гӀалгӀай йоазув
Духхьашха хьоахадар Йовлой Довтбий Хучбарах дола оаламаш (XIII бӀ.)
Чулоац 60 гаргга ваьри, никъи
Дай ГӀалгӀай
Тайпан вошал Лоалахошца
ХӀанз баха моттиг
Хьалха баьха моттиг
ГӀалгӀай лоамара эйлаш: Тиша Йовли, Йовли, Паьлинг, Ний, Ний-КоатӀе, Мусийкъонгий-КоатӀе; иштта Ахки-Юрт (карарча хана ГӀинбухерча ХӀирийчен ГӀалме шахьарах лоархӀ)

Йо́влой[1][2], Jovluoj[3] (эрс: Евлоевы) — эггара доккхагӀа гӀалгӀай тайпа. Дукхалага диллача, башх-башха долча хетолгах, 60–100 эзар ба аьнна лоархӀ[4][5][6]. Йовлой тайпо шийна чухьа 60 гаргга никъ чулоац[⇨]. Йовлой тайп хьадаьнна ГӀалгӀай лоамара шира кхаьллаш я: Тиша Йовли, Йовли, Пхьаьлинг, Ний, Ний-КоатӀе, Мусийкъонгий-КоатӀе. Цул совгӀа, Йовлоша Ӏояхка а цига дукха хана денз баьха а я: Ахки-Юрт (ГӀалме шахьар, тахан ХӀирийче лоархӀ), иштта, Гуржехьа да́да лаьтташ: «ӏамга», «Чимга», «Йовлойтӏе»/«Йовлой-Чӏож»[7][8].

Таханарча дийнахьа Йовлой дукхагӀа ГӀалгӀайче бах, цул совгӀа, бахаш ба Даькъастерча мехкашка а, масала, ХӀирийче а (Буро тӀа, Онгушта, Мочкъий-Юрта, Къаскаме, Нохчийче а, Гуржехьа а (Каьлаке), иштта, гӀалгӀай диаспораш йолча цхьайолча паччахьалкхенашка Европеи, Юкъерча Азеи, Гаргарча Малхбоалеи.

Тархьар

Йовлой викалаш (1937 лакхера шу?)

Духхьашха хьоахабар

Эггара хьалхагӀа Йовлой хьоахабаьр Л. Л. Штедер ва, цо 1781 шера яздаьд:

Die Inguschen theilen ſich in 7 Stämme: 1) Tergimcha, 2) Agi, 3) Cham-hoi-y, 4) Charstoi, 5) Zimkai-boch, 6) Ge-ula-wy, 7) Wapi[9]

Иштта хьоахадар дер Юлиус фон Клапротаз 1812 шера, ший кинижка тӀа «1807—1808 шера лаца никъ бар Шинфордаюкъе е Гуржехьешка»[10].

1810 шера маьцхалий бетта 22 дийнахьа наьсархоша (царна юкъе Йовлой а болаш) Эрсий паччахьалкхенна чӀоагӀо яьй[11]. Укхаза эрсаша Наьсаре гӀапков диллад[12].

Тахане

1999 шера наджгоанцхой бетта бетта Йовлой Дауда оттадаь дола Йовлой тхьамагӀа дӀачӀоагӀдаьд. 434 яха номер а енна Ерригроссен геральдически юкъарлоно арахийцача ТхьамагӀий Матрикула 3-гӀча томе кепатехад из[4][13].

Наькъаш

Йовлошта юкъе долх ер наькъаш[4]:

Абаьданаькъан

Аканаькъан

Арсамаканаькъан

Ахьмаданаькъан (цхьабараш)

Аьлтамаранаькъан

Балханаькъан

Богометовы[таржам де деза]

Бузуртанаькъан (цхьабараш)

Ведажанаькъан (цхьабараш)

Визгиевы[таржам де деза]

Геласханаькъан

Гозиевы[таржам де деза]

ГӀайсенаькъан

ГӀазгиренаькъан

Довтгиренаькъан

Долтгиренаькъан

Зайганаькъан

Зайтанаькъан (цхьабараш)

Зуренаькъан

ИбрахӀиманаькъан

Исмайланаькъан

Къуркъанаькъан

Маскуранаькъан

Мездоевы[таржам де деза]

Мизгиевы[таржам де деза]

Мизенаькъан (цхьабараш)

Мурдуловы[таржам де деза]

Мусенаькъан

Мусостанаькъан

НогӀонаькъан

Ораковы[таржам де деза]

Орцханаькъан

Партиевы[таржам де деза]

Саганаькъан

Солтамакъанаькъан

Солтамураданаькъан

Сурхонаькъан

Товболатанаькъан

Фатхильговы[таржам де деза]

Хугоевы[таржам де деза]

Цокъенаькъан

Чемборзовы[таржам де деза]

Чозиевы[таржам де деза]

Чукиевы/Чекуевы/Чукуевы/Чокиевы[таржам де деза]

Чоранаькъан

Чомаканаькъан

Ӏаьланаькъан (цхьабараш)

ЦӀихеза нах

  1. Абадиев Японц Арскиевич (1906—1985) — офицер-кавалерист, командир полка. Дважды был представлен к званию Героя Советского Союза — в 1942 и 1943 гг.;
  2. Акиев Хасолт Алхастович (1942—2009) — известный ингушский учёный, историк-кавказовед и художник, кандидат исторических наук;
  3. Альтемиров Магомет-Мирза Тариевич — советский государственный и военный деятель. Начальник Ингушской милиции в 1920—1932 гг.[14];
  4. Евлоев, Ахмед Султанович — актёр театра и кино, режиссёр. Народный артист Республики Ингушетия;
  5. Евлоев Берд Аржбериевич (1888—1952) — чемпион Мира и Европы по классической борьбе. Получил прозвище «Лев Кавказа»;
  6. Евлоев, Ваха Суламбекович (1960 г.р.) — борец, чемпион мира по кетчу, постоянный представитель Ингушетии при Президенте РФ в 2010—2013 гг.;
  7. Евлоев Гайрбек-Хаджи — религиозный деятель, исламский богослов. Духовный лидер и один из основоположников ислама в Ингушетии[15];
  8. Евлоев Даут Исаевич — армигер герба Евлоевых. Политический деятель.
  9. Евлоев Магомед Яхьяевич (1971—2008) — общественный деятель, правозащитник;
  10. Евлоев Мусса Хасанович — председатель избирательной комиссии Республики Ингушетия;
  11. Евлоев Муса Гиланиевич — греко-римский борец, двукратный чемпион Европы, первый ингушский чемпион Мира по борьбе (2013 г.)[16][17];
  12. Евлоев Мовсар — спортсмен, боец смешанных единоборств.
  13. Евлоев Магомед Тайсумович — кандидат социологических наук, поэт[18].
  14. Евлоев Рамазан-мулла (1870—1942) — религиозный деятель и духовный лидер в Ингушетии. Исламский богослов, мулла в селении Ахки-Юрт (Сунжа);
  15. Евлоева, Рая Ахметовна — советская и российская ингушская певица, композитор и хореограф. Заслуженная артистка РФ (2003);
  16. Евлоев, Султан Исакович — известный учёный, морфолог. Кандидат медицинских наук;
  17. Евлоев, Суламбек Шахботович (1933—2008) — религиозный деятель, исламский богослов. Первый муфтий Республики Ингушетия[19];
  18. Евлоев Тамерлан Ахметович — экс-председатель Совета судей Ингушетии;
  19. Евлоев Хусен Чоалдар-Хаджиевич — религиозный деятель и духовный лидер в Ингушетии, исламский богослов и бывший имам центральной мечети г. Назрань;
  20. Евлоев Хусейн Рамазанович (1922—2002) — участник ВОВ. Кавалер ордена «Красной Звезды» и медали за отвагу. Сын Рамазана-муллы Евлоева;
  21. Евлоев Юнус Вахаевич — боец смешанных единоборств[20];
  22. Евлоева Хава Исааковна — первый заместитель Председателя Правительства Республики Ингушетия в 2005—2008 гг.;
  23. Измайлов Салангири — религиозный деятель, исламский богослов. Имам села Экажево 1967—1987 гг.
  24. Сагов Муса Бексултанович — религиозный деятель, исламский богослов. Муфтий Якутии[21];
  25. Чумаков Хамзат Хасанович — общественный и религиозный деятель, исламский богослов.

Сурташ

Хьажа иштта

Йовлой (нах)

Белгалдаккхар

  1. Куркиев, 2005, оа. 208.
  2. Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 23.
  3. Генко, 1930, оа. 694.
  4. 1 2 3 Ражнёв Г.В., 2000, оа. 11.
  5. Тайпан нах дагарбеш хилча, «Йовлой» аьнна шоаш дӀаязбаьраш а, Йовлойх лоархӀача наькъай цӀерагӀа шоаш дӀаязбаьраш а дагарбу.
  6. Редакция интернет-портала «Ингушетияру.орг». Сегодня состоится съезд тейпа Евлой (Евлоевы) — самого крупного ингушского тейпа. Независимый интернет-портал «Ингушетияру.орг». Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015. Архиваци яьй 15.04.2013. Архиве диллад 2013 шера бекарга 15 дийнахьа.
  7. Куркиев Р. С. О древнем роде Евлоевых. — Назрань, 2014. — С. 3.
  8. Дагот Ур. Ингуши Евлой, Йовлой. (17 марта 2013). Хоам хьаийца таьрахь: 23.10.2015. Архиве диллад 2016 шера аьтинга 30 дийнахьа.
  9. Pallas (Shteder), 1797, оа. 44.
  10. Klaproth, 1812, оа. 625.
  11. История Ингушетии, 2013, оа. 258.
  12. История Ингушетии (краткий очерк).
  13. Русская геральдическая коллегия. Герб № 434. Гербовый Матрикул (27 января 1999). Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015.
  14. Виртуальный музей Ингушетии. Альтемиров Магомет-Мирза Тариевич. Официальный сайт Ингушского государственного музея краеведения. Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015. Архиве диллад 2016 шера ардара 15 дийнахьа.
  15. Дзарахова З. Он относился к жизни, как к ценности. Общественно-политическая газета «Ингушетия» (28 сентября 2015). Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015.
  16. Официальный сайт Федерации спортивной борьбы России. Евлоев Муса Гиланиевич. wrestrus.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 23.10.2015. Архиве диллад 2016 шера тушола 4 дийнахьа.
  17. Гасаев Т. — спортивный обозреватель. Муса Евлоев — первый ингушский чемпион Мира по борьбе. Ингушский информационный портал 06region.ru (28 сентября 2015). Хоам хьаийца таьрахь: 23.10.2015. Архиве диллад 2014 шера саькура 23 дийнахьа.
  18. Начальник Службы занятости республики Магомед Евлоев: «Мы привлекаем безработных к общественным работам»
  19. Албагачиев Р. Он шёл по пути, указанному Всевышним. Общественно-политическая газета «Ингушетия». Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015.
  20. Международный энциклопедический сайт «Tapology». Yunus Evloev. Tapology.com. Хоам хьаийца таьрахь: 23.10.2015.
  21. Портал «Мусульмане России». Сагов Муса Бексултанович. Официальный сайт Духовного управления мусульман РФ (12 октября 2011 года). Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015. Архиве диллад 2015 шера кӀимарса 1 дийнахьа.

Литература

ТӀатовжамаш

Анализ фамилии Евлоев. Сайт Исследовательского центра «Анализ Фамилии». Хоам хьаийца таьрахь: 19.10.2015.

-->