Аьккхий-Юрт
| Юрт | |
| Аки-Юрт | |
|---|---|
| эрс: Аки-Юрт, нохч. Аки-Юрт | |
.jpg) Аьккхий-Юртара маьждиг, 2013 ш. | |
| 43°30′30″ с. ш. 44°51′44″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе |
 Россе Федераци |
| Федерацен субъект | ГӀалгӀайче |
| Муниципальни шахьар | МагӀалбика |
| Юрт | Аьккхий-Юрт |
| Тархьари географии | |
| ХьалхагӀа хинна цӀераш | Чкалово[1] |
| Майда | 78 км² |
| Лакхал | 407 м |
| Ӏалама лоаттам | юкъера |
| Сахьата оаса | UTC+3:00 |
| Бахархой | |
| Бахархой | ↗1655[2] саг (2022) |
| Къамаш | нохчий, гӀалгӀай |
| Ди лелабераш | сунний бусалба |
| Катойконим | аьккхийюртхо (ва, я), аьккхийюртхой (ба) |
| Паччахьалкхен мотт | гӀалгӀай, эрсий |
| Дагарга идентификатораш | |
| Телефоний код | +7 8734 |
| Пошта индекс | 386311 |
| Код ОКАТО | 26215803001 |
| Код ОКТМО | 26615430101 |
| Номер в ГКГН | 0155325 |
|
|
|
 РУВИКИ.Медиа чура файлаш | |
Аьккхий-Юрт[3] (эрс: Аки-Юрт) — ГӀалгӀай Мехка МагӀалбика шахьара юрт.
Административни лоархӀаш хилча Аьккхий-Юрто алхха ше цаӀ юкъейодаш «Юрта хьисапе моттиг Аьккхий-Юрт» яхаш муниципальни кхоллам хьабу.
Географи
Аьккхий-Юрт Тийрка дукъа лохе улл, шахьара юкъ йолча МагӀалбика 25 км гаьнеи малхбоалехьа, мехка нанагӀала йолча Магаса 55 км гаьнеи гӀинбухехьа.
Йисте яда юрташ: зӀилбухен-малхбузехьа — Керда Реданти Заьзгакъонгий-Коаи, малхбузехьа — Къулбехьера яха юрт, гӀинбухен-малхбузехьа — Махьмад-ХитӀе, хӀаьта малхбоалехьа — Комаровои Горагорски (Нохчийче).
Сахьата оаса
Аьккхий-Юрт, беррига ГӀалгӀай Мохк мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне я. Лелаш йолча ханацеи UTC ханацеи йола башхало +3:00 я[4].
Тархьар
Аьккхий-Юрт йиллай 1919 шера. 1989 шера маьцхалий беттага кхаччалца юрта цӀи Чкалово хиннай[1].
ШоллагӀча нохчий тӀема хана ГӀалгӀайчен Ӏаьдало Аьккхий-Юрта тӀемах байда беха хьабаьхкача нохчий беженцашта лаьрхӀа «Иман» яха чаьтарий лагерь вӀашагӀъелла хиннай. Дукхалага диллача, 1400-негара 1700-нега кхаччалца беженцаш хиннаб цу лагере[5][6]. ООН хоамашка диллача, цу лагере бахаш хиннача 1700 гаргга сагах Нохчийче гӀо эца дӀаязвеннар 558 саг мара хиннавац. Нохчийче юхабаха кхераш, вожаш дӀабисаб ГӀалгӀайчен доазон тӀарча юрташка цӀеношка Ӏе[5].
ГӀишлош хьалъяри дегӀаяри
- 2007 шу: федеральни а республикански а буламашкара ахчаца хьалъяь яьннай фельдшерско-акушерски пункт (ФАП)[7].
- 2007-2010 шераш: 540 моттиг йолча юкъерча юкъара дешара ишкола гӀишло хьалъеш лаьттай. 2008 шера оагӀой бетта ГӀалгӀайчен Мехкда Евкуранаькъан Юнус-Бек юрта венав, цо техкад гӀишло хьалъяр ханал тӀехдалара бахьанаш — ишкол хьалъеш пхелагӀа шу додаш хиннад[8].
- 2010 шу: 540 моттиг йола ишкол чаккхенца болх бе йолаялара́ хьаеннай[9].
Баха нах
| 2002[10] | 2006[11] | 2007[11] | 2008[11] | 2009[11] | 2010[12] | 2011[12] |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 4378 | ↗4585 | ↗4632 | ↗4683 | ↗4759 | ↘1147 | ↗1150 |
| 2012[12] | 2013[12] | 2014[13] | 2015[14] | 2016[15] | 2017[16] | 2018[17] |
| ↗1188 | ↗1243 | ↗1331 | ↗1384 | ↗1422 | ↗1457 | ↗1480 |
| 2019[18] | 2020[19] | 2021[20] | 2022[2] | |||
| ↗1522 | ↗1563 | ↗1602 | ↗1655 |
- Къамаш
Ерригроссе бахархой 2010 шера дӀаязбарга диллача:[21]:
| № | Къам | Дукхал, саг | Дакъа |
|---|---|---|---|
| 1 | нохчий | 1 075 | 93,72 % |
| 2 | гӀалгӀай | 68 | 5,93 % |
| 3 | кхыбараш | 4 | 0,35 % |
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 Патиев, 2023, оа. 15.
- ↑ 1 2 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2022 года. Федеральная служба государственной статистики. Хоам хьаийца таьрахь: 26.04.2022.
- ↑ Барахоева, Кодзоев, Хайров, 2016, оа. 22, 307.
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (3.06.2011).
- ↑ 1 2 Human Rights Watch. Russia: Clock Running Out for Displaced Chechens in Ingushetia (ингал.). hrw.org. Human Rights Watch (26.12.2002). Хоам хьаийца таьрахь: 17.09.2026.
- ↑ UNICEF Humanitarian Assistance in the Northern Caucasus. Situation Report No. 56 (ингал.). reliefweb.int. UNICEF (19.12.2002). Хоам хьаийца таьрахь: 17.09.2026.
- ↑ Приложение к Закону от 01.10.2007 г № 34-РЗ. ingush-gov.ru. Правительство Республики Ингушетия (1.10.2007). Хоам хьаийца таьрахь: 17.09.2026.
- ↑ Президент Ингушетии пообещал решить проблемы одного из сёл. ingushetia.ru (12.12.2008). Хоам хьаийца таьрахь: 17.09.2026.
- ↑ Об утверждении государственной программы Республики Ингушетия "Создание новых мест в общеобразовательных организациях Республики Ингушетия в соответствии с прогнозируемой потребностью и современными условиями обучения на 2016 - 2025 годы". docs.cntd.ru (1.02.2022). Хоам хьаийца таьрахь: 17.09.2026.
- ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архиваци яьй 3.02.2012.
- ↑ 1 2 3 4 Численность населения республики Ингушетия по населённым пунктам 2006-2012 года. Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2013. Архиваци яьй 17.10.2013.
- ↑ 1 2 3 4 Оценка численности населения 2010-2013. Хоам хьаийца таьрахь: 23.08.2014. Архиваци яьй 23.08.2014.
- ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2014. Архиваци яьй 2.08.2014.
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Хоам хьаийца таьрахь: 6.08.2015. Архиваци яьй 6.08.2015.
- ↑ Численность населения Республики Ингушетия по состоянию на 1 января 2016 года в разрезе населённых пунктов. Хоам хьаийца таьрахь: 8.08.2016. Архиваци яьй 8.08.2016.
- ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (31.07.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2017. Архиваци яьй 31.07.2017.
- ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. Хоам хьаийца таьрахь: 25.07.2018. Архиваци яьй 26.07.2018.
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2019. Архиваци яьй 2.05.2021.
- ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2020 шера наджгоанцхой бетта 1 денга. Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2020. Архиваци яьй 17.10.2020.
- ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года. Хоам хьаийца таьрахь: 27.04.2021. Архиваци яьй 2.05.2021.
- ↑ Том 4. Таблица 04-04. Население Ингушетии по национальности и владению русским языком. Хоам хьаийца таьрахь: 15.07.2019. Архиваци яьй оригинала тӀара 6.03.2016.
Литература
- Ингушетия: популярная иллюстрированная энциклопедия / Сост. Я. С. Патиев; науч. ред. М. Г. Цароева, Т. Х. Матиев. — Магас : «Сердало», 2023. — 816 с. — ISBN 978-594452-185-9.
- Барахоева Н. М., Кодзоев Н. Д., Хайров Б. А. Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов / Отв. ред.: Н. М. Барахоева, д.филол. н., профессор. Реценз: Т. В. Жеребило, д.пед.н., М. М. Султыгова, д.филол.н.. — Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева. — Назрань: ООО «Кеп», 2016. — 618 с. — 500 экз.
ТӀатовжамаш
- Республика Ингушетия. Документы: Указ Президента РИ «О главе администрации села Аки-Юрт Малгобекского района Республики Ингушетия». www.ingushetia.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 25.06.2026. Архиваци яьй 29.04.2013.