Гойганаькъан Сипсой Ӏадал-Хьамид

Рувики материал
Гойганаькъан Сипсой Ӏадал-Хьамид
эрс: Абдул-Гамид Сипсоевич Гойгов
Гойганаькъан 1адал-Хьамид.jpg
Псевдонимаш Агсиго-Чёрный; Кара; Хейрхаев; Г; А. Г.; Гамид; Чулта, сын Теркача
БӀарчча цӀи Абдул-Гамид Сипсоевич Гойгов
Ваь таьрахь 5 (17) ардара 1896(1896-10-17)
Ваь моттиг Гамурзиево, Терская область
Венна таьрахь 1948
БӀорахол (подданство)  Россе импери СССР
Леладу гӀулакх
Кхолламаш даь шераш 1918—1948
Лостам социалистий реализм
Жанр очерк, лустам, дувцар, повесть, фельетон
Кхолламий мотт эрсий

Гойганаькъан Сипсой Ӏадал-Хьамид (эрс: Абдул-Гамид Сипсоевич Гойгов) — гӀалгӀай советий йоазонхо, прозаик, публицист, гӏаттамхо. Гӏалгӏай литературе эрсий меттала повесть яха жанр дӏайолаяьчарех цаӏ ва.

Биографи

Ӏадал-Хьамид ваьв 1896-ча шера лайчилла бетта 5-ча дийнахьа Дошлакъий-Юртарча хьаьналча дезале. 1905-ча шера из деша вахав Наьсарерча цу хана цаI мара ца хиннача, кхаь классах латтача ишколе. 1910-ча шера из деша эттав Новочеркасске Донской юкъерча юртбоахама училище, цхьабакъда 1912-ча шера из кхоалагӀча классе кхаьчача хана дешара дӀаваьккхав ахча дӀачуцадалар бахьан долаш.

1914-ча шера Ростове-на-Дону Варшавски университета ший лоӀамах вола ладувгӀархо хиннав цох, цига а дешар чакхдаккха аьттув баьннабац, дешарче дӀаяккхар бахьан долаш. Ший лоӀамах ладувгӀархо волаш цо дӀахо дийшар Москверча Шанявского цӀерагӀа йолча сарахьарча къаман университете.

1917-ча шера саькура бетта революци яьнначул тӀехьагӀа из цӀавенав ГӀалгӀай Мехка. 1918-ча шера бӀаьсти Эржакинеза тӀадиллача декхарах из дакъа лоацаш хиннав гӀалгӀай юрташка революционераш сомабоахаш, иштта из дакъа лоацаш хиннав ХӀирийи ГӀаьбартой-Балкхаройи кӀайча эскархошца.

1918-ча шера ардара бетта Эржакинез хьалхаваккхарца цох РКП (б) доакъашхо хиннав, цхьа бутт баьнначул тӀехьагӀа из хержав Къулбаседа Кавказерча лоамарча РКП организаце бюро доакъашхочулла, цул совгӀа хьожаваьв Буро тӀарча «Горская беднота» яхача газета редакторалла.

1919-ча шера саькура бетта, Советий Ӏаьдал Тийрка областе ийшачул тӀехьагӀа шийцарча нахаца, Буро йита, из лоам дӀавахав. Цо цхьа ха яьккхай контрреволюцена духьала низ вӀашагӀтохаш. 1919-ча шера кӀимарса бетта цох доакъашхо хиннав подпольни Тийрка областа комитета президиума. Къулбаседа Кавказе Советий Ӏаьдал эттачул тӀехьагӀа цо болх баьб тайп-тайпарча юртбоахама организацешка.

1921-ча шера Гойганаькъан Ӏадал-Хьамид Баку хиннача Малхбоалерча къамай съезде викал хиннав, цул тӀехьагӀа кхыча викалашца из ваха хиннав В. И. Ленин волча.

Литературацара болх

1918-ча шера «Народная власть», «Революционный горец» яхача газеташ тӀа араяьннай цун хьалхара очеркаши лустамаши. 1925—1937 шерашка цо кхеллай ший керттера произведенеш: гӀалгӀай советий ханара литература отташ лард хинна дувцараш «Джан-Гирей», «Серго», «Пробуждение». 1926—1930 шерашка Ӏадал-Хьамид ГӀалгӀай литературни юкъарлон тхьамада хиннав.

Цӏагӏара хьал

Сесаг — Тамари я[1], инарал-майор Бекбузаранаькъан Сосаркъий Сослан-бека йоӏ[2]. Бераш — воӏ Рустеми[3] йоӏ Заремаи[4].

Дагалоацам

  • Гойганаькъан Ӏадал-Хьамида цӏерагӏа цӏи тилла хиннай Шолжа-Гӏалий тӏарча урамах (хӏанз из М. Митаева цӏерагӏа я). 1984 шера Победа проспекта тӏарча № 25 йолча гӏишлона тӏа улг хьалъэлладар[5]:

В этом доме с 1932 по 1940 годы жил и работал писатель А.-Г. С. Гойгов, активный участник Гражданской войны.

Библиографи

  • Нана-пленница : Легенда. — Владикавказ : Изд-во газеты «Красная Ингушетия», 1920.
  • Кровь за кровь. — Ростов н/Д.: Северокавказское краевое партийное изд-во «Буревестник», 1925.
  • Беспросветный путь. — Ростов н/Д.: Северокавказское краевое партийное изд-во «Буревестник», 1925.
  • Избранное / Вступ. ст., подготовка текста и прим. В. Б. Корзуна. — Гр.: Чеч.-Инг. кн. изд-во, 1961. — 218 с.
  • Утро свободы : Избранное. — Гр. : Чеч.-Инг. кн. изд-во, 1973. — 136 с.
  • Пробуждение : Повести и рассказы. — Гр. : Чеч.-Инг. кн. изд-во, 1981. — 217 с.
  • За новую жизнь : Повести, рассказы, публицистика, письма. — Гр., 1986. — 258 с.

Критика

гӏалгӏай меттала
  • Пантюхов М. Писатель Гойгов Ӏаддал-Хьамид. «Сердало», 1958, 16 марта.
  • Корзун В. Писатель Гойгов Ӏаддал-Хьамид. «Сердало», 1960, 11 сентября.
  • Арсаханов И., Былов В. Шир ца лун герз. «Ленинан некъ», 1962, 12 января.
  • Корзун В. Цунна евзара ленински куьйган йовхо. (А.-Г. Гойгов винчу дийнахь дуьйна 70 шо кхачарна). «Ленинан некъ», 1966, 20 ноября.
  • Яблокова Г. Халкъа дГаденна вахар. (А.-Г. С. Гойгов ваь 70 шу дизарга). «Лоаман Ӏуйре», 1966, № 4 (Жизнь, отданная народу).
  • Мальсагов Або. Дицлургдац цун гӏулакхаш. Гойгов Гаддал-Хьамид ваь 70 шу дизарга. «Сердало», 1966, 19 ноября.
эрсий меттала
  • Лин Э. О повести Гойгова «Джан-Гирей». — «Власть труда», 1925, 25 октября.
  • Корзун В. Писатель, боец, коммунист. — «Грозненский рабочий». 1960, 4 сентября.
  • Корзун В. Второе рождение писателя. — «Социалистическая Осетия». 1961, 10 января.
  • Семенов А. Избранные произведения А.-Г. Гойгова. — «Грозненский рабочий», 1961, 26 ноября.
  • Мамакаев М. Солдат революции, писатель. (О сборнике избранных произведений А.-Г. Гойгова). — «Грозненский рабочий», 1962, 4 февраля.
  • Корзун В. Ингушский писатель о Дагестане. (Об А.-Г. Гойгове). — «Дагестанская правда», 1962, 22 июля.
  • Арсаханов И. Г., Былов В. М. Нестареющее оружие. — Известия ЧИНИИИЯЛ. Т. 2, вып. 3. Грозный, 1962.
  • Корзун В. Он знал тепло ленинской руки. (К 70-летию со дня рождения А.-Г. Гойгова). — «Грозненский рабочий», 1966, 18 ноября.

Белгалдаккхар

Литература

  • Корзун В. Б. Жизнь и творчество А.-Г. С. Гойгова (1896—1948) // Избранное / Ред.: Г. И. Яблокова. — Гр.: ЧИКИ, 1961. — С. 3—20. — 218 с. — 5000 экз.
  • Мальсагов А. У. Гойгов Абдул-Гамид Сипсоевич // Писатели советской Чечено-Ингушетии : биобиблиогр. справочник / А. У. Мальсагов, Х. В. Туркаев. — Гр. : ЧИКИ, 1969. — С. 47—50. — 147 с. — 2000 экз.
  • Пономарёва И. З., Севостьянов М. П. Памяти вечной достойны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987. — 120 с. — 15 000 экз.
  • Гешаев М. Б. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 169—171. — 620 с. — 2000 экз.

ТӀатовжамаш