ГӀалгӀай паччахьалкхен мохктохкама музей
| ГӀалгӀай паччахьалкхен Малсаганаькъан Х. Т. цӀерагӀа мохктахкара музей | |
|---|---|
 | |
| Йилла таьрахь | 1972 |
| Основатель | Малсаганаькъан Хьажамоахий Тухан |
| Адрес | Россе Федераци, ГӀалгӀайче, Наьсаре |
| Директор | Саганаькъан М. З. |
| Сайт | igmkri.ru (эрс.) |
Малсаганаькъан Хьажамоахий Тухана цӀерагӀа йола ГӀалгӀай паччахьалкхен мохктохкама музей (эрс: Ингушский государственный музей краеведения имени Т. Х. Мальсагова) — 1972-ча шера Ӏойилла, 1993-ча шера хӀанзарча дарже яьнна Наьсарера товшхала учреждени.
Тархьар
1972-ча шера[1] (кхыча хоамашта тӀагӀолла ― 1973-ча шера)[2] Малсаганаькъан Хьажамоахий Тухана Сийлахь-Боккхача Даьхен ТӀема доакъашхошта хетаяь, ше гулдаьча хоамий ларда тӀа хьайийлай къаман музей[2]. Экспонаташ гулъе волавеннав Сибаре волча хана (1943—1957). ГӀалгӀай Мехка цӀавеначул тӀехьагӀа цо хӀара юрта чуувтташ вӀашагӀтехад каьхаташ[3].
1978-ча шера музея цӀи хийцай «Наьсарера тӀема а къахьегама а сийлен музей — Нохч-ГӀалгӀай мохктохкама музея филиал» аьнна[2].
1990-ча шера музея болх бе йолаеннай Ӏойиллачун цӀерагӀа, из венна ворхӀ шу даьнначул тӀехьагӀа. ГӀалгӀай Республика хьахинначул тӀехьагӀа 1993-ча шера бекарга бетта Наьсарен тӀемеи къахьегамеи музеях хьаяьй Малсаганаькъан Х. Т. цӀерагӀа ГӀалгӀай паччахьалкхен мохктохкама музей[2], этнографи а археологи а юкъейихьай цун балха́[3].
Белгалонаш
Музея коллекцена юкъе я 40 эзар лораяра цхьоале, царех ах — керттера лорадара фонд я[1].
Музеяра залаш:
- ГӀалгӀай Мехка археологически оахкамашкара корадаьраш лорадара йола арехологе зал. Цу зале лораеш я 796—797 шерашка хьаяь йола Сулейма аьрзе хьисапе бӀалгӀа; 2013-ча шера цун шоллар хьаденнад Эрмитажа ГӀалгӀайчен мехкда Евкуранаькъан Юнусбека хьадехарца[1].
- ГӀалгӀай къаман Ӏадаташ, вахар, пхьоал гойташ йола этнографе зал. Зале лорадеш да А. А. Артемьева «Навеки с Россией» яха сурт[4].
- ГӀалгӀай шоллагӀча Дунен тӀема юкъе дакъа лоацаш хиларах тешал деш йола «Сийлахь-Боккха Даьхен ТӀом гӀалгӀай къаман вахаре» яха зал[4][3].
Музея филиалаш я:
- Мужечера Серго Эржакинеза цӀерагӀа йола музей[5]
- Фуртовгера Ӏоахаранаькъан ГӀапура цӀеноех яь музей[6].
Кулгалхой
- 1972—1983: Малсаганаькъан Хьажамоахий Тухан
- 1983—1985: М. Зангенаькъан
- 1985—1990: М. Гадаборшанаькъан
- 1990—хӀ. х.: М. З. Саганаькъан
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 3 Абдуганиев et al., 2022, оа. 209.
- ↑ 1 2 3 4 Кринко Е. Ф. Роль национальных музеев Северного Кавказа в сохранении культурного наследия региона // Наследие веков. — 2016. — № 4 (8). — С. 26—27.
- ↑ 1 2 3 Дзарахова З. М.-Т. Научно-просветительская деятельность музеев Ингушетии (1920—1992) // Материалы Международной научно-практической конференции «Актуальные проблемы кавказоведения в XXI веке», посвященной 165-летию Ч. Э. Ахриева. — Назрань, 2015. — С. 58—60.
- ↑ 1 2 Абдуганиев et al., 2022, оа. 210.
- ↑ Абдуганиев et al., 2022, оа. 210—211.
- ↑ Абдуганиев et al., 2022, оа. 211.
Литература
- Абдуганиев Н. Н., Аргасцева С. А., Болдырев Ю. Ф., Сагов М. З., Разаков В. Х., Чекалина Н. Е. Ингушский музей краеведения в системе ценностей и традиций народа // 30 лет Республике Ингушетия: Исторические вехи и перспективы развития : Материалы международной научно-практической конференции. — Магас, 2022. — С. 207—212.
- Дзуматова З. Р. Деятельность Ингушского научно-исследовательского института краеведения и Музея (по материалам газеты «Сердало») // Роль государственной политики в создании Ингушской письменности : к 100-летию ингушской письменности и газеты «Сердало» : материалы Всероссийской научно-практической конференции (с международным участием). — Магас, 2023. — С. 24—30.
ТӀатовжамаш
- igmkri.ru (эрс.) — музея керттера мазаоагӀув
| ГӀалгӀайчен музеяш | |
|---|---|
