Евкуранаькъан Баматгире Ювназ-Бек

Рувики материал
Евкуранаькъан Баматгире Ювназ-Бек
Евкурнаькъан Баматгири Юнусбек
Official portrait of Yunus-bek Yevkurov.jpg
Флаг
Россе Федерацен духьалъоттама министра когаметтоттар
Флаг
8.07.2019
Флаг
ГӀалгӀай Республика Мехкда («Глава»)
Флаг
1.01.2011 — 26.06.2019
(врио 4.07 — 8.09.2013)
Президент Дмитрий Медведев
Владимир Путин
Хьалхахиннар дарж вӀашагӀделлад; из ше ГӀалгӀай Республика Президент волаш
ТӀехьахиннар Келаматанаькъан Макшарипа Махьмуд-Ӏаьла
Флаг
ГӀалгӀай Республика Мехкда («Президент»)
Флаг
(врио 30—31.10.2008)
31.10.2008 — 31.12.2010
Президент Дмитрий Медведев
Хьалхахиннар Заьзганькъан Мурад
ТӀехьахиннар дарж дӀадаьккхад; из ше, ГӀалгӀай Республика Мехкда волаш
3.07.2009 — 12.08.2009 шерашка ГӀалгӀай Республика Мехкдаь декхараш ха оттаяь кхоачашдеш хиннав ГӀалгӀай Республика доалчен тхьамада Гайсананаькъан Рашид
Ваьв 30 кӀимарса 1963(1963-07-30) (63 шу)
Ангушт, ГӀалме шахьар, ХӀирий АССР, РСФСР, СССР
Да Евкуранаькъан Баматгири
Нана Евкуранаькъан Хьава
Сесаг Коазой Марет
Бер къонгаш: Итар, Рамазан, Мухьмад, Берса
йоӀ: Дали
Парти КПСС (1991 шерага кхаччалца)
ЦаӀ йола Эрсече (2009 шера денз)
Дешар 1. Рязанское высшее воздушно-десантное командное училище
2. Военная академия имени М. В. Фрунзе
3. Военная академия ГШ ВС России
Болхговзал тӀема болхло
Леладу гӀулакх тӀема кулгалхо
Динца юкъ-моттиг ислам (суннит)
СовгӀаташ
Золотая звезда Героя России.svg
Орден «Даьхенна хьалхашка карагӀдаьннарех» IV даржа — 2018
Орден Александра Невского — 2013Орден МужестваRUS Order of Military Merit ribbon.svgОрден Красной Звезды
Медаль «За отвагу» (СССР)Медаль «За отвагу» (СССР)RUS Medal of Zhukov ribbon.svgМедаль «За боевые отличия»
Медаль «Участнику марш-броска 12 июня 1999 г. Босния — Косово»Медаль «Генерал армии Маргелов»Медаль «100 лет военно-воздушным силам»Медаль «За безупречную службу» I степени
Медаль «За безупречную службу» II степениМедаль «За безупречную службу» III степениМедаль МВД России «За воинскую доблесть»Медаль МВД России «За доблесть в службе»
Медаль МВД России «За боевое содружество»RUS VVMVD Medal For Assistance ribbon 2006.svgSodravb rib.pngМедаль «За заслуги» (ФССП России)
Медаль «Ветеран боевых действий»Медаль «За службу на Северном Кавказе»Орден Святителя Николая ЧудотворцаRibbon 70 Years Airborne.png
Медаль «75 лет ВДВ»Медаль «За верность десантному братству»Медаль «50 лет Общероссийской общественной организации ветеранов войны и военной службы (РКВВС)»
Россе Федерацен Президента Сийлен грамота — 2017Орден «Аль-Фахр» II степени
МазаоагӀув mil.ru
БӀул
БӀул даь шераш 1985—2008, 2019 денз
БӀорахо хилар  СССР →  Россе Федераци
БӀун тайпа Флаг ВМФ России ВМФ России
Flag of the Russian Airborne Troops.svg ВДВ России
Звани
Генерал армии
генерал армии
Эскара инарал
ТӀемаш Приштинайна марш-бросок яр
ШоллагӀа нохчий тӀом
Къулбаседа Кавказера исламистски терроризм  (эрс.) (гӀа.
РУВИКИ.Медиа логотип РУВИКИ.Медиа чура файлаш

Евкуранаькъан Баматгире Ювназ-Бек (эрс: Юну́с-Бек Баматгире́евич Евку́ров; 30 кӀимарса 1963, Ангушт) — Россе паччахьалкхен а тӀема а болхло. Россе Федерацен духьалъоттама министра когаметтаоттар ва 2019-ча шера кӀимарса бетта 8-ча дийнахьа денз. Эскара инарал (2024)Перейти к разделу «Духьалъоттама министра когаметтаоттар». Россе Федерацен Турпал (2000)Перейти к разделу «БӀул».

ГӀалгӀай Республика Мехкда (даржа цӀи Президент йолаш) хиннав 2008 шера ардара бетта 31-ча дийнахьа денз 2010 шера оагӀой бетта 31-ча денга кхаччалца. ГӀалгӀай Республика Мехкда (даржа цӀи Глава йолаш) хиннав 2011 шера наджгоанцхой бетта 1-ча дийнахьа денз 2019 шера аьтинга бетта 26-ча денга кхаччалца (4.07.2013 — 8.09.2013 мехкдаь декхараш ха оттаяь кхоачашдеш хиннав)[1][2].

Биографи

Хьавалар

Евкуранаькъан Ювназ-Бек ваьв 1963-ча шера кӀимарса бетта 30-ча дийнахьа Онгушта дуккха дезал болча фусаме: ялх вешийнеи ялх йишийнеи юкъе. Дукха хӀама долаш хиннабац, цхьабакъда дезал воча хьале кхийнабац: цар да дукха къахьегаш хиннав. Фаьппий ба уж[3]. Евкуранаькъан Оарцхой тайпан ба. Оаламаша яхачох цар ваьр Итарах хьадаьннад — Аьрзе кхаьлле хьалхара гӀала еттар из хиннав. Цох оалаш хиннад: «Топа тата хазале, пхо дега юккъе хоабеш вола Итар». Аьрзера баьнна ОлгатӀа баха хайшаб Евкуранаькъан[4].

Ювназ-Бека дийша йистеяьккхай Берса-Юртара интернат-ишкол.

БӀул

1982—1984 шерашка Ювназ-Бек Тихоокеански флота форда пехоте бӀул кхоачаш деш хиннав[5].

1985—1989 шерашка цо дийшад Рязанерча гварде лакхерча фе-десантни командни училищие, эскаре дийшачул тӀехьагӀа, могаварца дӀахьожаваь хиннав из.

Ювназ-Бека тӀема гӀулакх доладеннад 350-ча гварде парашютно-десантни полка тохкама роте, КӀайэрсече Витебска областа Боровухе-1. 1990-ча шера наджгоанцхой бетта денз 1991-ча шера тов беттага кхаччалца 350-гӀа гварде парашютно-десентни полк юкъейола 103-гӀа гварде фе-десантни дивизи ха оттаяь юкъеяхай СССР КГБС погранични эскара, цул тӀехьагӀа дӀахьожаяьй Кавказе. Дивизе доакъашхой, 350-гӀа полк юкъе а йолаш, бӀул кхоачаш деш хиннаб, тӀема декхараш кхоачашдеш, паччахьалкхен доазув лорадеш, Азербайджана ССР, Эрмалой ССР зоврий округа 43-ча, 44-ча зоврий тоабашка.

Ювназ-Бек кулгалдеш хиннав ВДВ тӀема даржашка. Къулбаседа Кавказе дӀайихьача контртеррористически операцешка дакъа лоацаш хиннав. 1995-ча шера, моттиг тохкама декхар кхоачашдеча хана, Евкуранаькъан Ювназ-Бека тоабо нохчий плене бола 12 Россе тӀема болхло корабаь, мукъабаьккхаб. 98-ча гварде Свирски ЦӀеча Байракха, Кутузова II дарже ордена фе-десантни дивизе 217-ча гварде парашютно-десантни полка штаба кулгалхо волаш, из ший а дакъалоацаш хиннав цу тӀема операце[6].

1997-ча шера цо дийша йистеяьккхай М. В. Фрунзе цӀерагӀа йола ТӀема академи.

1999-ча шера аьтинга бетта сербий-босний пхье Углевике (серб. Угљевик) SFOR цӀи йоаккхача Боснерча, Герцеговинерча Россе контигента́ юкъехиннав[7].

Евкуранаькъан Ювназ-Бек Г. К. Жукова цӀерагӀа долча сийлинга хьалхашка, Екатеринбурге Юкъерча тӀема округа (хьалха — Приволжско-Уральски тӀема округ) штаба уллув, 2015 шу

1999-ча шера маьтсела бетта Евкуранаькъан Ювназ-Бек Лакхехьарча ТӀема Урхала къаьстта къайлагӀа дола декхар тӀадиллад: Россе ГРУ ГШ ВС къаьстта декхараш кхоачашдеча подразделенера 18 саг юкъе волаш, Косово, Метохеи доазон тӀа къайлагӀа чакхдовла, стратегически объект аэропорт «Слатина» караерзае, Россе контингента керттера низ ӀотӀакхоачача хана, Приштина духьалъотта кийчо е 1999-ча шера аьтинга бетта 12-ча дийнахьа. Хьалхашка оттадаь декхар Евкуранаькъан Ювназ-Бека кхоачашдаьд, цун тоабо, тайп-тайпарча легендашца болх беш, сербаштеи, албанцаштеи гуча ца бовлаш, къайлагӀа 1999-ча шера маьтсела бетта чаккхенга ерриг дӀалаьцай аэропорт «Слатина»[8]. 2000-ча шера бекарга бетта 13-ча дийнахьа Ювназ-Бе́ка́ еннай «Россе Федерацен турпал» яха сийлен цӀи, иштта цунца еннай «Дошо седкъа» майдалг[9].

2004-ча шера цо йистеяьккхай Герзацарча Низа Генеральни штаба тӀема академи (эрс: Военная академия Генерального штаба Вооружённых сил).

2004—2008 шерашка — Екатеринбурга Приволжско-Уральски тӀема округа тохкама урхала кулгалхочун когаметтаоттар[9].

ГӀалгӀайчен мехкда

Евкуранаькъан Ювназ-Беки Россе Президент Медведев Дмитрийи, 2009-ча шера наджгоанцхой бетта 20-ча дийнахьа, Магас

2008-ча шера ардара бетта 30-ча дийнахьа Евкуранаькъан Ювназ-Бек мехкдаь декхараш ха оттаяь кхоачашде хьожаваьв Россе Президента Дмитрий Медведева амарах, Заьзганаькъан Мурат цу даржера дӀаваьнначул тӀехьагӀа[10][11].

2008-ча шера ардара бетта 31-ча дийнахьа Ювназ-Бека кандидатура ГӀалгӀай Республика президента дарже чӀоагӀвара хьалхаяьккхай. 16 депутат хиннав цунна кхаж тессар, цхьа саг духьала хиннав, кхы цхьа бюллетень бакъо йоацаш хиннай[12].

ГӀалгӀайчен керда президента инаугураци яьяц мехка бюджета́ зе хилар кхераш, цудухьа духхьал дув (присяга) биа Ӏийнав. Духхьашха мехкахошца цо вӀашагӀкхетар дӀадихьад Наьсарерча юкъерча маьждиге. Гулбенна саррахьара ламаз даьчул тӀехьагӀа, цхьан сахьатаца мехкда дина викалашцеи моттигерча бахархошцеи къамаьл деш хиннав. Цо мехкахой Ӏаьдаланна гӀо де Ӏомабаьб, мехка хьалхашка латтача социально-экономически декхарашта йисте а воалаш, еррига хьал нийс а деш[13].

Хьалхарча президента Заьзганаькъан Мурата цӀи мехка криминогенни хьал эшадалараца ювзаш хиннача республика чура оппозице Евкуранаькъан Ювназ-Бек хьожавар тӀаийцад, кердача Ӏаьдаланна гӀо де кийча хилар дӀахьекхад[14].

2009-ча шера маьтсела бетта 25-ча дийнахьа денз лайчилла бетта 29-ча денга кхаччалца Ювназ-Бек — РФ Госсовета президиума доакъашхо[15][16].

2009-ча шера аьтинга бетта 22-ча дийнахьа ве гӀартар

2009-ча шера аьтинга бетта 22-ча дийнахьа Ӏуйран зуламхой из ве хьежав, цхьабакъда из дийна висав[17]. Наьсарерча «Центр-КамАЗ» микрорайоне президента кортеж дӀадодаш, лорабара машино наькъа йисте сих ца луш йода «Toyota» машин дӀатетта гӀертад. ЦӀаьхха машин леладечо из кортежа юккъе чуяьккхай; цхьан кӀезига хана чура тӀехьагӀа из ийккхай. Цу хатаре цун лорбоех цаӀ цу моттиге кхалхав, хӀаьта дукха човнаш хинна президентеи, иштта уллув хинна ши саги дарбанче дӀабигаб. Ювназ-Бека хьал дукха ха чӀоагӀа дӀоахдалла лоархӀаш хиннад[18]. Из дарба деш волча юкъа цун декхараш кхоачашдеш хиннав республика доалчен тхьамада Гайсананаькъан Рашид[19].

2009-ча шера аьтинга бетта 23-ча дийнахьа цу хатаре дакъалацарах шеко йолаш виъ саг лийцав; уж бокъо йоаца герз долча формированешца бувзам болаш хиннаб[20].

2009-ча шера маьцхали бетта 11-ча дийнахьа Москвара Вишневски цӀерагӀа йолча хирурге Институтера, вийрза ваьнна, цӀавахав. 2009-ча шера маьцхали бетта 13-ча дийнахьа денз балха араваьннав, ГӀалгӀайчен мехкдаь декхараш кхоачашде юхаволавеннав[21].

2009-ча шера ардара бетта 13-ча дийнахьа Россе ФСБ кулгалхочо Бортникова Александра хоам баьб Евкуранаькъан Ювназ-Бе́ка́ зуламдаьраш малаш ба тахкарах а, цу зулама́ хьалхалаьттараш (Дзортанаькъан Рашид, Ӏаьланаькъан Ӏабдул-Малик) боабарахи[22]. РФ прокуратуран Следственни комитета яхачох, зуламхошта юкъехиннаб розыске кхайкабаь бола Бурятски СаӀиди, ЦӀокханаькъан Мухьмади[23]. 2010-ча шера тушола бетта 2-ча дийнахьа СаӀид Бурятски вийнав ГӀалгӀайчен Эккажкъонгий-Юрта, Россе ФСБ массайтта сахьатаца дӀайихьача къаьсттача операце[24].

Юха болх бе волавенначул тӀехьагӀа

2009-ча шера ардара бетта 5-ча дийнахьа Ювназ-Бека Республика Доалчен болх юхасоцабаьб. Къаьстта амар даьккха Доалчен тхьамадан декхарех мукъаваьккхав Гайсананаькъан Рашид[25].

2012-ча шера маьцхали бетта 1-ча дийнахьа ГӀалгӀайчен боабаьб Кадыровий къаман юрт Центорой тӀа гӀортара кулгалхо хиннараш[26]. Евкуранаькъан Ювназ-Бека бакъдеш хиннадац Галашкъе нохчий низ лоаттабеча болхлоша къаьстта операци дӀаяхьарах хинна хоам[27].

2012-ча шера маьцхали бетта 4-ча дийнахьа Нохчий мехка кулгалхочо Кадыров Рамзана аьннад: ГӀалгӀайчен мехкдас терроризм леладеча тоабашта духьала хьашт долаш бола болх бац беш. Цо иштта бехк баьб Евкуранаькъан Ювназ-Бека «бандитий тезеташка вахарах»[28]. Ювназ-Бека цунна жоп деннад: «Боевикашца къинхьегам боацаш къовсам лоаттабе беза, цудухьа Кадыров Рамзана ший наькъаш да, сона — сай наькъаш»[29]. Евкуранаькъан Ювназ-Бека Кадырова дехка къинтӀера ваьннав: «ХӀанз сийдола Мархий бутт ба, Дала дӀадех хьа а сай а къинтӀера дӀадовлар»[30].

Евкуранаькъан Ювназ-Беки Россе Президент Владимир Путини, 2013 шу

2012-ча шера маьцхали бетта 28-ча дийнахьа Евкуранаькъан Ювназ-Бек ГӀалгӀайченеи Нохчий мехкеи юкъе оттадаь дола административни доазув хувцара духьала хиннав[31]. Цо ший блоге яздаьд: вӀашагӀкхийна бола бувзамаш хувца гӀертаро конфликт хьакхолларгья[32].

2012-ча шера ардара бетта 21-ча дийнахьа Евкуранаькъан Ювназ-Бека арадаьккхад телефон номер, «цхьан бахьанах зулам леладара наькъа тӀа баьннача» мехкахошта шийца бувзам бе аьнна. Терроризмца бувзам хиннараш цо моаршалца шийна дӀабала Ӏомабаьб, дехка къинтӀера баьннача зуламхой бокъонаш лорае хьожаргва аьннад[33]. Цо аьннад: терроризм лелабараца бувзам боацача боевикай дегӀаш цар гаргарча наха дӀадала деза.

2013-ча шера кӀимарса бетта 4-ча дийнахьа Ювназ-Бека дӀавала лаьрхӀад, 2013-ча шера тов бетта 8-ча денга кхаччалца, мехкдаь декхараш кхоачаш деш хиннав[34]. 2013-ча шера маьцхали бетта Россе президента Евкуранаькъан Ювназ-Бек кхаь кандидата юкъе ГӀалгӀай Мехка Халлкъа Гуллама хьалхаваьккхав мехкдаьлла харжа.

2013-ча шера тов бетта 8-ча дийнахьа парламента депутаташа Ювназ-Бек мехкдаь дарже хержав[35].

2013-ча шера ардара бетта 3-ча дийнахьа денз 2014-ча шера бекарга бетта 9-ча денга кхаччалцеи, 2016-ча шера лайчилла бетта 22-ча дийнахьа денз 2017-ча шера маьтсела бетта 26-ча денга кхаччалцеи — РФ Госсовета президиума доакъашхо[36][37][38][39].

Протесташ, даржера дӀавалар

2018-ча шера тов бетта 9-ча дийнахьа Евкуранаькъан Ювназ-Бек юхахержав мехкдаь дарже кхы а пхе шера́[40].

2018-ча шера тов бетта 26-ча дийнахьа Евкуранаькъан Ювназ-Бек Нохчий мехка мехдас Кадыров Рамзанеи барт баь, регионий доазув чӀоагӀдеш, барта тӀа кулг яздаьд. ГӀалгӀай Республика Халкъа Гулламо из барт чӀоагӀбаьб. Барт Шолжа а МагӀалбика а районашца бувзам болаш хиннаб. ГӀалгӀайченна лоамаш а хьунаш а йола моттигаш яьннай; Нохчий мехка дӀаденнад 17 эзар гектар лаьтта[41].

2018-ча шера ардара бетта 4-ча дийнахьа Магасе Нохчий мехкаца баьча барта́ духьала бола мехкахой гул а бенна массайтта дийнахь митингаш яьй[42]. Мехкахоша йоккха митинг оттаяьй 2018-ча шера лайчилла бетта 27-ча дийнахьа, РФ Конституционни кхело ГӀалгӀайченеи Нохчий мехкеи юкъе административни доазув оттадара барт РФ Конституценца нийсса хиларах дола Евкуранаькъан Ювназ-Бека хаттар тохкача дийнахьа[43]. 2019-ча шера тушола бетта 26-ча дийнахьа Магасе юха дӀайихьай барта духьала митинг[44]. Духьала арабаьнна мехкахой низ лоаттабеча болхлошца вӀашагӀкхийттачул тӀехьагӀа, Ӏаьдала викалашта духьала низ барах уголовни гӀулакх хьадийллад[45]. 2019-ча шера тушола бетта 27-ча дийнахьа Магасе дӀайихьай санкцех йоаца митинг. Цул тӀехьагӀа, митинг дӀадаржае дакъа лаца ца ловш хинна 13 полице болхло балхара дӀаваьккхав[46].

2019-ча шера аьтинга бетта мехка кулгалхошта тешам кӀезига хилара антирейтинга хьалха хиннав Евкуранаькъан Ювназ-Бек: цунна тешаца мехкахой тешачарел дукхагӀа хиннаб. Цу хана ГӀалгӀайчен мехкда хувца беза аьнна жоп деннараш, из цу дарже висийта веза аьнначарел, 40 % дукхагӀа хиннаб[47].

2019-ча шера аьтинга бетта 24-ча дийнахьа 11 шера мехка кулгалдаьчул тӀехьагӀа из мехкдаь даржера дӀавала дехаш хиннав. ГӀалгӀайчен телевидене гойтача ший къамаьле цо аьннад: «Со бӀарга гоацаш вац. Ӏаьдало са бӀаргаш дӀакъайладаьдац. Вай массане — аз викал хинна Ӏаьдал, юкъара, дина а кхыдола а вӀашагӀтохкамаш — тахан вай цхьана доацаш хиларах бехке хилар ала вай денал хургда. Вай хӀара саг хьалхашка харжар латт: ший пайда я ший мехка пайда. <…> ХӀара оагӀонна ший харжар де оал аз. Аз сай харжар даьд»[48].

2019-ча шера аьтинга бетта 26-ча дийнахьа Россе Президента Путина Владимира Евкуранаькъан Ювназ-Бека даржера дӀавалар тӀаийцад; мехкдаь декхараш ха оттаяь кхоачашде хьожаваьв хьалха прокурор хинна Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьла[49].

Духьалъоттама министра когаметтаоттар

Евкуранаькъан Ювназ-Бек духьалъоттама министра когаметтаоттар волаш вовзийтар

2019-ча шера кӀимарса бетта 8-ча дийнахьа Ювназ-Бек Россе Президента амарца РФ духьалъоттама министра когаметтаоттара дарже хержав. Цу амарца цунна еннай инарал-лейтенанта тӀема сийлен цӀи[50]. Евкуранаькъан Ювназ-Бека доалахьа дӀаденнад РФ ВС тӀема кийчон керттера урхал, иштта РФ ВС авиаце кхерамзлен гӀулакхче а. Цу урхалашта хьалха тӀахьожам лоаттабеш хиннав РФ ВС Генеральни штаба кулгалхо — духьалъоттама министра хьалхара когаметтаоттар Герасимов Валерий.

2019-ча шера маьцхали бетта 21-ча дийнахьа Минобороны кулгалхой тоабанна вовзийтав. Инарал-лейтенанта Евкуранаькъан Ювназ-Бе́ка́ еннай штандарт, иштта Россе духьалъоттама министра когаметтаоттара даржа хьарак[51].

2021-ча шера оагӀой бетта 8-ча дийнахьа Россе Президента даьккхача амарах цунна еннай Россе инарал-полковника тӀема сийлен цӀи[52].

2024-ча шера маьцхали бетта 20-ча дийнахьа, Украинерча герзацарча низа Курски область тӀа гӀортачул тӀехьагӀа, Евкуранаькъан Ювназ-Бек хьожаваьв Белгородски, Брянски а Курски а доазон уллув йолча областа тӀема кхерамзлен хаттарашка хьежача Координационни совета кулгалхочун когаметтаоттар[53].

2024-ча шера оагӀой бетта 9-ча дийнахьа Россе Президента даьккхача амарах цунна еннай Россе эскара инарала тӀема сийлен цӀи[54][55].

Санкцеш

2022-ча шера тушола бетта 15-ча дийнахьа Евкуранаькъан Юнус-Бек юкъевихьав США санкце листама́, цул тӀехьагӀа Йоккхача Британе листама юкъевахав Украинацара тӀема духьала йолча санкцешка гӀолла[56]. 2022-ча шера маьтсела бетта 6-ча дийнахьа санкцешта юкъевихьав Канадас. 2022-ча шера ардара бетта 6-ча дийнахьа юкъенийсавеннав Евросоюза листама. Иштта из Шувцарехьен, Австрале, Японе, Кердача Зеланде санкцешта юкъе ва.

СовгӀаташ

Images.png Арахьара сурташ
Image-silk.png СовгӀатий планкаш йолча парадни кителаца инарал-майор Евкуранаькъан Ювназ-Бек
паччахьалкхен
  • Россе Федерацен Турпал (2000 бекарга бетта 13 ди).
  • «Даьхенна хьалхашка карагӀдийннарех» орден IV даржа (2018 кӀимарса бетта 30 ди) — паччахьалкхенна хьалхашка карагӀдийннарех а дуккхача шерашка дика болх барах а[57].
  • Орден Александра Невского (2013 тов бетта 2 ди) — паччахьалкхенна хьалхашка карагӀдийннарех а дуккхача шерашка дика болх барах а[58].
  • Денала Орден.
  • ТӀема карагӀдийннарех орден (2009).
  • ЦӀеча седкъан орден.
  • Майдалг «За отвагу» (19**, 19**)[59].
  • Жукова майдалг.
  • Россе Федерацен Президента Сийлен Грамота (2017 кӀимарса бетта 10 ди) — балха карагӀдийннарех, юкъара гӀулакхашка дакъа лацарах а дуккхача шерашка дика болх барах а[60].
  • Россе Федерацен Президента Благодарность (2010 тушола бетта 3 ди) — ГӀалгӀай Республика а Нохчий Республика а моттигерча доал деча органашта хоржамаш кийчбара а дӀабахьа а болча балха дакъа лацарах[61].
ведомствон
  • Майдалг «За боевые отличия» (Минобороны).
  • Майдалг «Участнику марш-броска 12 июня 1999 г. Босния — Косово» (Минобороны).
  • Майдалг «Генерал армии Маргелов» (Минобороны).
  • Майдалг «100 лет Военно-воздушным силам» (Минобороны).
  • Майдалгаш «За безупречную службу» I, II, III дарже (Минобороны).
  • Майдалг «За воинскую доблесть» (МВД).
  • Майдалг «За доблесть в службе» (МВД).
  • Майдалг «За боевое содружество» (МВД).
  • Майдалг «За содействие ВВ МВД» (МВД).
  • Майдалг «За содружество во имя спасения» (МЧС).
  • Майдалг «За заслуги» (2009 саькура бетта 26-гӀа ди, Приказ ФССП России № 103-к)[62].
  • Сийлен хьарак «За содействие МВД по Республике Ингушетия» (2014 бекарга бетта 16 ди, Приказ МВД по РИ № 236)[63].
дина
  • Орден «Аль-Фахр» II дарже.
юкъара
  • Майдалг «Ветеран боевых действий».
  • Майдалг «За службу на Северном Кавказе».
  • Майдалг «70 лет создания Воздушно-десантных войск СССР».
  • Майдалг «75 лет ВДВ» (Организация Ветеранов Воздушно-десантных войск).
  • Майдалг «За верность десантному братству» (Союз десантников России).
  • Майдалг «50 лет Общероссийской общественной организации ветеранов войны и военной службы».
карагӀдаьннар тӀаэцар
  • В. Ф. Маргелова цӀерагӀча Рязанерча ВВДКУ турпалий урам тӀа оттадаьд бюст.
  • В. Ф. Маргелова цӀерагӀча Рязанерча ВВДК сийлен зале цун цӀи яьккхай: «Выпускники училища — генералы» а «Герои Российской Федерации» улгаш тӀа.
  • Святителя Николая Чудотворца Императора тӀема Орден I дарже (2012 лайчилла бетта 8 ди, Россе Императора цӀа).

Парте дакъалацар

КПСС партена юкъехиннав.

2009-ча шера тушола бетта «ЦаӀ йола Эрсече» партена юкъевахав. Цу партен Лакхехьарча совета доакъашхо а региональни политически совета президиума доакъашхо а хиннав[64].

Дезал

  • Сесаг — Евкуранаькъан Марет (Коазой): цун нана Ювназ-Бекаца параллельни классашка деша яьгӀай. 2007-ча шера оагӀой бетта 23-ча дийнахьа Онгушта даь-ноаной цӀагӀа хиннад хьоалчагӀа, массайтта бӀа хьаша хиннав цига. Цар пхи дезалхо ва: воӀ Итар (2008), йоӀ Дали (2011), зӀамагӀбола къонгаш Рамазан (2010), Мухьмад (2013), Берса (2016). Марет бераш кхебара болх беш я[65].
  • Йиший воӀ — Хамзой Ерахьан Адам, РФ ВС капитан, десантно-штурмовой ротан баьчча — 2022-ча шера маьтсела бетта 20-ча денна тӀехьагӀа 21-ча бийсан вийнав Украинерча тӀема операцех. Россе Федерацен Турпал.

Белгалдаккхар

  1. ↑ Глава Ингушетии ушёл в отставку. ТАСС (24.06.2019). Архиваци яьй 24.06.2019.
  2. ↑ Энциклопедия ТАСС, 2024. Евкуров, Юнус-Бек Баматгиреевич. Заместитель министра обороны РФ.
  3. ↑ Юнус-Бек Евкуров: О войне мечтают только дураки. Андрей Ванденко (14 июня, 2016). Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.09.2020.
  4. ↑ Орлиное гнездо. М-Б.ЦИЦКИЕВ, газета "Сердало" 27.05.2004 г., №59 (9434) (27.05.2004). Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 28.10.2020.
  5. ↑ Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич. Газета «Коммерсантъ» (31.10.2008). Архиваци яьй 25.10.2019.
  6. ↑ Юнус-Бек Евкуров. Свободная Пресса. Хоам хьаийца таьрахь: 15.10.2025.
  7. ↑ Юнус-Бек Баматгиреевич Евкуров. Герои Страны. Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025.
  8. ↑ Ревенко Е. Дерзкий марш-бросок российских миротворцев в Косово. Вести.ру (22.03.2009). Архиваци яьй 5.12.2010.
  9. ↑ 1 2 Муса Мурадов. «Я же не таким тупым сапогом-воякой был» (Интервью с Евкуровым), Журнал «Коммерсантъ-Власть». Техкад укх дийнахьа: 9.10.2025.
  10. ↑ Зязиков больше не президент. Интерфакс (30.10.2008). Хоам хьаийца таьрахь: 12.10.2026.
  11. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 30.10.2008 г. № 1548 «О досрочном прекращении полномочий Президента Республики Ингушетия». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  12. ↑ Евкуров Юнус-бек Баматгиреевич. ФедералПресс. Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025.
  13. ↑ Президент Ингушетии обратился к жителям республики за помощью. Вести.ру (31.10.2008). Архиваци яьй 22.11.2010.
  14. ↑ Лента. Ру: Ингушская оппозиция согласилась сотрудничать с временным президентом республики. Лента.ру (30.10.2008). Архиваци яьй 2.11.2008.
  15. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 25.05.2009 г. № 326-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 26.03.2020.
  16. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 29.11.2009 г. № 797-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 26.03.2020.
  17. ↑ Покушение на Евкурова будут расследовать по трём статьям [[Уголовный кодекс Российской Федерации|Уголовного кодекса Российской Федерации]]. lenta.ru (22.06.2009). Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 6.12.2011.
  18. ↑ Евкуров в сознании, Interfax.ru (3 кӀимарса 2009). Техкад укх дийнахьа: 8.10.2025.
  19. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 03.07.2009 г. № 737 «О временном исполнении обязанностей Президента Республики Ингушетия». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  20. ↑ Покушение на Евкурова: первая подозреваемая. Интерфакс (23.06.2009). Архиваци яьй 25.06.2009.
  21. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 12.08.2009 г. № 934 «О признании утратившим силу Указа Президента Российской Федерации от 3 июля 2009 г. N 737 „О временном исполнении обязанностей Президента Республики Ингушетия“». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  22. ↑ А.Бортников: Покушение на президента Ингушетии Юнус-Бека Евкурова раскрыто. 1 канал (13.10.2009). Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025.
  23. ↑ Полетаев, Владимир. Не спрятались - названы имена террористов, пытавшихся взорвать президента Ингушетии, Российская газета (14.10.2009 г). Архиве диллад 2009 шера ардара 20 дийнахьа. Техкад укх дийнахьа: 8.10.2025.
  24. ↑ Уничтожен Саид Бурятский, Вести.ру (08.03.2010). Архиве диллад 2010 шера тушола 12 дийнахьа. Техкад укх дийнахьа: 8.10.2025.
  25. ↑ Правительство Ингушетии отправлено в отставку. Regions.ru (6.10.2009). Архиваци яьй 29.10.2013.
  26. ↑ В Ингушетии убиты организаторы нападения на родовое село Кадырова. Лента.ру (1.08.2012). Архиваци яьй 4.08.2012.
  27. ↑ Евкуров опроверг слова Кадырова о спецоперации в Ингушетии. Лента.ру (2.08.2012). Архиваци яьй 4.08.2012.
  28. ↑ Кадыров обвинил Евкурова в нежелании бороться с бандподпольем. Лента.ру (4.08.2012). Архиваци яьй 6.08.2012.
  29. ↑ Глава Ингушетии ответил на критику Кадырова. Лента.ру (4.08.2012). Архиваци яьй 6.08.2012.
  30. ↑ Евкуров простил Кадырова в «священный месяц Рамадан». Лента.ру (6.08.2012). Архиваци яьй 8.08.2012.
  31. ↑ Евкуров выступил против пересмотра чечено-ингушской границы. Лента.ру (28.08.2012). Архиваци яьй 30.08.2012.
  32. ↑ блог Евкурова. Хоам хьаийца таьрахь: 15.10.2025. Архиваци яьй 28.08.2012.
  33. ↑ Глава Ингушетии дал боевикам свой номер телефона. Хоам хьаийца таьрахь: 15.10.2025. Архиваци яьй 23.10.2012.
  34. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 04.07.2013 г. № 607 «О досрочном прекращении полномочий Главы Республики Ингушетия». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  35. ↑ Дробов А. Юнус-Бек Евкуров почти единогласно избран главой Ингушетии. Комсомольская правда (8.09.2013). Архиваци яьй 4.10.2015.
  36. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 03.10.2013 г. № 368-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 26.03.2020.
  37. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 09.04.2014 г. № 107-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 26.03.2020.
  38. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 22.11.2016 г. № 371-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 26.03.2020.
  39. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 26.05.2017 г. № 179-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 26.03.2020.
  40. ↑ Евкуров в третий раз избран главой Ингушетии. ТАСС. Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 10.09.2018.
  41. ↑ В Кремле не удивились отставке главы Ингушетии. РБК (25.06.2019). Архиваци яьй 28.06.2019.
  42. ↑ На митинге в Магасе начали сбор подписей за отставку правительства Ингушетии, Interfax.ru (5 ардара 2018). Техкад укх дийнахьа: 8.10.2025.
  43. ↑ В Назрани начался митинг противников соглашения о границе с Чечнёй (эрс.), Интерфакс (27 лайчилла 2018). Архиве диллад 2018 шера оагӀой 4 дийнахьа. Техкад укх дийнахьа: 8.10.2025.
  44. ↑ Ингушская оппозиция объявила бессрочным митинг в Магасе против руководства республики, Коммерсантъ (26 тушола 2019). Техкад укх дийнахьа: 8.10.2025.
  45. ↑ Фигурантов «ингушского дела» приговорили к срокам от 7,5 до 9 лет колонии. RTVI (15.12.2021). Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025.
  46. ↑ «Они поняли, что силовой вариант возможен», Коммерсантъ (25 маьцхали 2019). Техкад укх дийнахьа: 25.04.2024.
  47. ↑ Елизавета Антонова, Владимир Дергачев, Наталья Галимова. Юнус-Бек Евкуров не прошёл приграничный конфликт. Его отставка на фоне спора с Чечнёй приведет к усилению Кадырова на всем Кавказе. РБК (24.06.2019). Архиваци яьй 26.06.2019.
  48. ↑ Обращение Главы Республики Ингушетия Ю. Евкурова. Республика Ингушетия Официальный сайт (24.06.2019). Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025.
  49. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 26.06.2019 г. № 298 «О досрочном прекращении полномочий Главы Республики Ингушетия». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  50. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 08.07.2019 г. № 326 «О заместителе Министра обороны Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  51. ↑ В Москве прошло заседание Коллегии Минобороны России / mil.ru. Архиваци яьй 14.09.2019.
  52. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 08.12.2021 г. № 694 «О присвоении воинских званий высших офицеров, специальных званий высшего начальствующего состава и высших специальных званий». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 9.12.2021.
  53. ↑ Евкуров стал замруководителя Координационного совета по безопасности приграничья, TACC (20 маьцхали 2024). Техкад укх дийнахьа: 15.10.2025.
  54. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 09.12.2024 № 1060 ∙ Официальное опубликование правовых актов. publication.pravo.gov.ru (9.12.2024). Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025.
  55. ↑ Путин присвоил звания генерала армии заместителям министра обороны Евкурову и Горемыкину. Ведомости (9.12.2024). Хоам хьаийца таьрахь: 12.10.2026.
  56. ↑ UK SANCTIONS LIST PUBLICATION. GOV.UK.
  57. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 30.07.2018 № 466 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ IV степени Евкурова Ю.-Б. Б.» Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  58. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 02.09.2013 г. № 696 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  59. ↑ Личное дело. Евкуров Юнус-Бек Баматгиреевич. Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  60. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 10.07.2017 г. № 249-рп «О поощрении». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 25.10.2019.
  61. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 03.03.2010 г. № 129-рп «О поощрении». Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 21.12.2018.
  62. ↑ Видные государственные и общественные деятели Российской Федерации и иностранных государств, награждённые ведомственными наградами Федеральной службы судебных приставов. Хоам хьаийца таьрахь: 8.10.2025. Архиваци яьй 23.09.2021.
  63. ↑ Фото удостоверения к нагрудному знаку «За содействие МВД по Республике Ингушетия».
  64. ↑ Единая Россия официальный сайт Партии / Кто есть кто. ingush.er.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 15.10.2025. Архиваци яьй 10.09.2018.
  65. ↑ Егорова А. Биография Юнус-Бека Евкурова: как троечник стал Героем России и возглавил Ингушетию. Комсомольская правда на Северном Кавказе (25.06.2019). Архиваци яьй 28.06.2019.

ТӀатовжамаш

Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Евкуранаькъан_Баматгире_Ювназ-Бек&oldid=126545190»