ТӀонганаькъан
| ГӀалгӀай тайпа | |
| ТӀонганаькъан | |
|---|---|
 ГӀазданаькъани Ужахьанаькъани Жантиганаькъани ТӀонганаькъани тхьамагӀа | |
| Раса | Европеоидий |
| Юкъара хоам | |
| Ди | Ислам |
| Мотт | гӀалгӀай |
| Йоазув | кириллица тӀа латта гӀалгӀай йоазув |
| Духхьашха хьоахадар | ТӀонгах дола оаламаш (XVII бӀ.) |
| Дай | ГӀалгӀай |
| Тайпан вошал | Ужахьанаькъанца, ГӀазданаькъанца, Жантиганаькъанца |
| ХӀанз баха моттиг | |
|
|
| Хьалха баьха моттиг | |
| ГӀалгӀай лоамара Аьгекхала; иштта Мочкъий-Юрт (карарча хана ХӀирийчен ГӀалме шахьарах лоархӀ) | |
ТӀонганаькъан (эрс: Тангиевы) — гӀалгӀай тайпа. Аьгакхалара ба. Цар вошал да Ужахьанаькъанцеи, ГӀазданаькъанцеи, Жантиганаькъанцеи[1].
Тархьар
ТӀонганаькъан хьабайнаб Аьгакхала яхача гӀалгӀай ширача пхьера. Ше Аьгий тайпан а волаш, ГӀазда къонгех а волаш, «ТӀонг» яхача сагагара болабеннаб. ГӀалгӀай тайпан системага диллача, ТӀонганаькъан хиннаб юххьанца хьалаьрхӀача Аьгий тайпанна юкъедоагӀаш дола ваьр[1], вешта аьлча — тайпан никъ. Амма из тайпа шерра дӀахьадаржарах, иштта цун ваьраш/наькъаш дӀахьадахарах таханарча дийнахьа ТӀонганаькъан къаьстта ше тайпа лоархӀ.
ТӀонг XVII бӀаьшера ваьхав, бӀухо-дошло хиннав из, тӀем тӀа веннав. Цун хьамарагӀа хьалдеттача валаргӀала чу дӀавелла воалл из. «ТӀонга каш» оал цох, Аьгакхаьлле малхбузехьарча йиста тӀа доалл из[2]
Тайпан цӀихеза нах
- ТӀонганаькъан Лайсат[3] — 1940—1950 шерашка хинна эбарг, хьалха партийно-комсомолий болхло хиннай, цул совгӀа — Ворошиловски стрелок а, альпинистка а, хьалхара кхалсаг я Аьлбоарза тӀа яьнна.
- ТӀонганаькъан Жамбота Ӏабдул-Хьамид — гӀалгӀай юкъарлен а политика а къахьегамхо, Нохч-ГӀалгӀай АССР меттаоттаеш кхелла́ча Оргкомитета доакъашхо, «Ӏарамхий» курорт хьайийла́р.
- ТӀонганаькъан Ясакха Хьамзат — муфассир, «Сийдолча КъорӀан гӀалгӀай метта тафсир» яхача белха авторех цаӀ.
- ТӀонганаькъан Ясакха Марем — ПТРК «ГӀалгӀайче» болхло, телеведущи; кхалнаха хетаяь йола «Сув» яхаш ишкол йийлар.
- ТӀонганаькъан Сулейман — дзюдоист, М. В. Кузнецова цӀерагӀа йолча дзюдох йолча турнире яхьарат даьккхар.
- ТӀонганаькъан Ӏумар — дзюдоист, М. В. Кузнецова цӀерагӀа йолча дзюдох йолча турнире яхьарат даьккхар[4].
Ваьр-фу
Шоай ваьр-фу ишта долга лоархӀ[5]:
| ГӀа | ГӀалгӀа | ГӀаьст | ГӀарс | ГӀайтакъа | ГӀойберд | ГӀаьбарте | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ТӀаги | ЧӀопа | Оз | Болат | Хьакъа | ТӀох | ГӀармакх | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Шаьма | Максим | Шоа | Элберд | Аьга | Ивизд | ГӀазд | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ТӀонг | Эбарг | Арсмак | БулгӀач | ГӀойберд | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 Кодзоев, Ужахов, 2014, оа. 5—6.
- ↑ Кодзоев, Ужахов, 2014, оа. 10.
- ↑ Кашурко, 2018, оа. 10.
- ↑ Цороев И. Братья Тангиевы стали призёрами открытого турнира по дзюдо памяти Кузнецова // Ингушетия/ГӀалгӀайче : интернет-газета. — 2021. — 23 ноября.
- ↑ Кодзоев, Ужахов, 2014, оа. 18.
Литература
- Кашурко С. О легендарной ингушке Лайсат // Лайсат. «Дивная пантера» : документальный очерк / Авт. и ред. проекта, предисл. А. Куазо. — Назрань : Кеп, 2018. — 100 с. — 1000 экз.
- Кодзоев Н. Д., Ужахов М. У. Тейп Ужаховых в истории Ингушетии (в документах и материалах). — Историко-документальное издание. — Нальчик: ООО «Тетраграф», 2014. — С. 5—6, 18. — 531 с. — 1050 экз.