Аьгий
| тайпа | |
| Аьгий | |
|---|---|
 Аьгий тайпан воккха саг, Аьгий Ӏаьла-Хьаж | |
| Раса | Европеоидаш |
| Къам | ГӀалгӀай |
| Юкъара хоам | |
| Ди | бусалба |
| Мотт | гӀалгӀай |
| Йоазув | гӀалгӀай йоазув |
| Чулоац | ГӀазданаькъан (Байсаранаькъан), Жандиганаькъан (Шишханаькъан), ТӀонганаькъан, Ужахьанаькъан |
| Тайпа хьадаьнна моттиг | Хамхе шахьар: Аьге-Кхала |
Аьгий — цхьан хана хинна гӀалгӀай тайпа. Аьгий тайпан юкъе хиннача наькъех къаьстта тайпаш хьахиннад, царех ба: ГӀазданаькъан, ТӀонганаькъан, Ужахьанаькъан, Жандиганаькъан.
Тархьар
Тохкамхошта хетачох тайпаш хьахила доладеннад XV—XVI бӀаьшерашка. Аьгий тайпа хьадаьннад лоаман ГӀалгӀайчера Аьге-Кхала яхача пхьера.
Аьгий тайпа йоазонца духхьашха хьоахадаьд XVIII бӀаьшера шоллагӀча даькъе. 1781 шера эрсий эскара дивизионни квартирмейстер хиннача Леонтий фон Штедерс яздаьд Тарса ара (хӀанзарча ГӀалме шахьара доазон тӀа) баха гӀалгӀай массехк тайпаех ба аьнна, хӀаьта царех цаӀаш — Аьгий[1].
МоцагӀа Аьгий тайпан доакъош хиннадола (тайпан наькъаш), хӀаьта тӀехьагӀа шоайх къаьстта тайпаш хьа а хинна дӀадолхаш да 4 тайпа: ГӀазданаькъан, Бохтаранаькъан, Ужахьанаькъан, Овшанаькъан. Царех дӀахо кхы а наькъаш хьахиннад:
- ГӀазданаькъан → Байсаранаькъан, ТӀонганаькъан, Жандиганаькъан → Шишханаькъан;
- Бохтаранаькъан → Дахкилганаькъан;
- Ужахьанаькъан;
- Овшанаькъан.
Белгалдаккхар
- ↑ Долгиева и др., 2013, оа. 202.
Литература
- Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : ТПК «Центробланк», 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
- Дахкильгов Ш. Э-Х. Происхождение ингушских фамилий : полев. исслед / Ред. А. А. Зязиков. — Грозный : «Книга», 1991. — 108 с.
- Долгиева М. Б., Картоев М. М., Кодзоев Н. Д., Матиев Т. Х. История Ингушетии : моногр. — 4-е изд. — Ростов-на-Дону : Южный издательский дом, 2013. — 600 с. — ISBN 978-5-98864-056-1.