Лоаттам (синтаксис)

Лоаттам (эрс:  Обстоятельство (синтаксис)) — дера е хьала белгало, моттиг, ха, бахьан, боарам хьахьокха керттерза маьже я. Лоаттам дилла сказуемеца бувзабенна лел. Шоай цу маӀанга хьежжа лоаттамаш хул: дера куца, меттига, хана, боарама, бахьана, дагалоацама разрядаш йолаш .

Лоаттама тайпаш

Дера куца лоаттам

Дера куца лоаттамаша белгалду дери хьали мишта кхоачаш хул, малагӀа белгалонаш хул цун. ДогӀан тӀадамаш кӀаьда лег лаьтта. Ӏуйран малх сийрда хьежар. Укх масалашка дера куца лоаттам латт куцдешах. Цар жоп лу «мишта?» яхача хаттара. Бетташ бетташ кхера а баьттӀаб. -Деепричастех латт. Кизга санна, лепар хьаст. Дистара корчамах латт .

Меттига лоаттам

Меттига лоаттамо белгалйоаккх дер е хьал хула е из хьадоала моттиг. Цо жоп лу «Мича?» «Мичара?» «Мичахьа?» «Мичахьара?» яхача хаттарашта. Укх лоаттамо хьахьокх дер дерза оагӀув е из хьадоала оагӀув. Масала: Хьун йисте боккха нажа хи багӀар. Лоамара Ӏохьекхача фево сапаргӀатдоаккхар. Меттига лоаттам латташ хул меттига куцдешах а. Укхаза Тийрк увгӀа эзар шераш дӀадахад.

Хана лоаттам

Хана лоаттамо дер хула ха е хьал белгалдоала ха хьахьокх. Цо жоп лу «Маца?» «Маццалца?» «Маца хана денз?» яхача хаттарашта. Из латташ хул хана куцдешах. Масала : Сарахьо цӀакхаьчар Ӏаьсий лаха ваха кӀаьнк. Ӏуйран ханнахьа етт дӀалала беза. Хана лоаттам цкъаза белгалбоаккх цхьанкхийттача дешаша. Масала: Бера хана денз доттагӀий да тхо. Хана лоаттам белгалбоаккх фразеологизмаша а. Масала: Циска муӀаш яллалца вахалва хьо. Ӏодода хий юхадерззалца тхацига ма воагӀалва хьо .

Бахьана лоаттам

Бахьана лоаттамо хьахьокх дер е хьал хула бахьан. Цо жоп лу «ХӀана?» «Фу бахьан?» яхача хаттарашта. Бахьана лоаттам белгалбоаккх дукхагӀйолча хана бахьана куцдешаша: ираза, бегашта, футтаройна, хозхета, эгӀазлонна, доакъазала, моцалла, хьогалла. Масала: Хозхета лоам бахабар уж. Доала дожаре латтача цӀердешахи, масдарахи, цӀерметтдешаехи духьа яха дештӀехье шоашца а йолаш лелаш хул бахьана лоаттам. Экзаменаш дӀаялар духьа из гӀулакх дитар аз́.

Бахьанеи дагалоацамеи лоаттамаш вӀашикъоастаде хала хул, уж вӀаши гарга маӀан долаш да́.

Дагалоацама лоаттам

Дагалоацама лоаттамо белгалбу дер деча хана лелабу дагалоацам, цо жоп лу -«Сенна?» «Сендухьа?» яхача хаттарашта. Дагалоацама лоаттам латташ хул, дукхагӀйолча хана хандеша белгалза формах. Масала: Ахьмад юхеӀийра ха де.Маьждиге ламаз даь, тасбихь яккха, юхеӀийра Дауд .

Боарама лоаттам

Боарама лоаттамо хьахьокх деран е хьалан боарам (дукхал, кӀезигал, лакхал, лохал, шерал, готтал) Цар жоп лу «Мел?» «Массаза?» яхача хаттарашта. Боарама лоаттама морфологически форма дукхагӀйолча хана боарама куцдешаех латт. Масала: БӀарчча кӀира йоачан лаьттар. Иттаза дукхагӀа бар уж.

Белгалдаккхар

Литература

• Гандалоева А. З. ХIанзара ГӀалгӀай мотт. Синтаксис. — Назрань : «Кеп», 2018. — 349 с.