Бий-Ков
| Пхьа | |
| Бий-Ков | |
|---|---|
| Лермонтова ший сурта тӀа дилла́ Бий-Ков Лермонтова ший сурта тӀа дилла́ Бий-Ков | |
| 42°55′00″ с. ш. 44°38′42″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе |
 Россе Федераци |
| Федерацен субъект | ХӀирийче |
| Пхье округ | Буро пхье |
| Хьалхара хьоахаяр | XIX бӀаьшу |
| Ӏалама лоаттам | гӀаьххьа |
| Сахьата оаса | UTC+3:00 |
| Къамаш | гӀалгӀай |
| Ди лелабераш | сунний бусалба |
| Паччахьалкхен мотт | хӀирий, эрсий |
|
|
|
Бий-Ков (эрс: аул Хаматханова) — Тийрка аьрда берда тӀа Балте́на духьала илла́ пхьа[1]. Бий-Коа хаматхананаькъан баьхаб. Бий-Коарча хаматхананаькъан да́къа лаьцад Дударов Ахьмада 1804-ча шера Россе импере Ӏаьдала́ духьала баьча гӀовттаме[2].
ЦӀи
ГӀалгӀай меттала йола Бий-Ков яха цӀи йоагӀа бий (эрс: кулак) яхача дешах[2], «арасетта́ пхьа» е «хьалхала́тта пхьа» аьнна маӀан хул цун[3]. Эрсий меттала пхьа аул Хаматханова яхаш йовзаш хиннай[1].
Тархьар
Бий-Ков хаматхананаькъан пхьа я. Из иллад Тийрка аьтта берда тӀа, Балте́н (Балте́рча пошта станцена) духьала, амма 1865-ча шера хиннача хьалах цига вахаш сах хиннавац. Бий-Коана йисте гӀолла бодаш хинна ГӀалгӀай никъ цу хана вордашта пайдана а болаш 65-85 метр йӀаьха чхарашка дӀачубаккхарах уйче мо а йолаш хиннаб, чӀоагӀа йоачан йолча хана дӀалачкъа пайдана. Бий-Коара нах цу хана Пхьамат хьалбаьхка Ӏохайшаб, 1865-ча шера Пхьамате баьха́ча 17 дезала́ юкъе 16 дезал хӀетта́ Ӏохайша́ хаматхананаькъан хиннав Бий-Коара хьалбаьхка[1].
Бахархой
Бий-Коа таханарча дийнахь ва́хаш цхьа саг вац.
Исбахьаленгахь
Бий-Ков гуш да цӀихеза эрсий оазархо хиннача Лермонтов Михаила дилла́ча «Дарьяльское ущелье возле станции Балта» яхача сурта тӀа. Из цо дилла́ хила мегаш да 1837-ча шера ше духхьашха Кавказе Ӏо а вахийта́ Тийрка чӀоже кхаьчача хана. Цун сурта тӀа хьатӀаяьха Маьтлоаман малхбузехьара да́къе́и Бий-Коа тӀара гӀалаши я гуш[3].
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 3 Грабовский, 1865.
- ↑ 1 2 Дударов, 2011, оа. 158.
- ↑ 1 2 Гаданаькъан У., 2014.
Литература
- А-М. М. Дударов, Н. Д. Кодзоев. К вопросу о расселении ингушей в позднем средневековье: ГӀалгӀай Коашке / А-М. М. Дударов // К древней и средневековой истории ингушей : научное издание. — Нальчик : Тетраграф, 2011. — 212 с. — 1000 экз.
- Грабовский. Краткие заметки о Горском участке Ингушевского округа. — Тетраграф, 1865.
- Гаданаькъан Умалат. М.Ю. Лермонтов и Ингушетия. Последнее. (21.07.2014). Хоам хьаийца таьрахь: 20.06.2025.Буро пхьенна юкъейоагӀаш йола нах баха моттигаш
