Ӏаьржа атагӀе

Рувики материал
ДӀаяьккха юрт
Ӏаьржа атагӀе
эрс: Чернореченское
42°57′06″ с. ш. 44°40′41″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ХӀирийче
Городской округ Буро пхье
Тархьари географии
Йиллай 1917
ДӀаяьккха юрт я 2008
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой 101 саг (2002)
Паччахьалкхен мотт хӀирий, эрсий
Гойта/хьуладе карташ
Ӏаьржа атагӀе (Россия)
Точка
Ӏаьржа атагӀе
Red pog.svg
Москва
Ӏаьржа атагӀе (ГӀинбухера ХӀирийче)
Точка
Точка
Ӏаьржа атагӀе

Ӏаьржа а́тагӀе́, иштта Ӏаьржахий (хӀир. Куыройыхъæу, эрс: ْْЧернореченское[⇨]) — Буро пхье яхача пхьен округе хинна юрт. 2008-ча шера дӀаяьккхай[1].

ЦӀи

Юрта цӀи ГӀалгӀай меттала Ӏаьржа атагӀе я, иштта из язъю Ӏаьржа-атагӀе аьнна а[2], Ӏаьржахий оалаш моттигаш а я[3].

Географи

Тийрка аьтта берда тӀа иллай Къулбехьера яхача юртах 2 км зӀилбухехьа.

Тархьар

1917-ча шера иллай Ӏаьржа атагӀе яха отар[4]. 1926-ча шера хиннача хьалах ГӀалме шахьара Ӏаьржача атагӀен-Мелецки сельсовета административни юкъ хиннай из[5] (1925-ча шера — Лоаман шахьара Ӏаьржача атагӀен сельсовет[6]) ГӀалгӀай АО. 1944-ча шера гӀалгӀай мехках баьхачул тӀехьагӀа юрт ХӀирий АССРа лоаттаме дӀаеннай. 1957-ча шера гӀалгӀай юрта юха цӀабаьхкаб. ХӀираша маьршача гӀалгӀашта хатар оттаделехь гӀалгӀай а хӀирий а бахаш юрт хиннай из. «Мемориал» яхача бокъо лораяйташ йолча юкъарчено хьаяхачох, 1992-ча шера тӀем тӀа 464 цӀа дохадаьд — юрта гӀишлонех 92 %[7]. 1996-ча шера кӀимарса бетта 25-ча дийнахьа «О зоне санитарной охраны источников питьевого водоснабжения» яха ХӀирийчен Доалчен № 156 йолча чӀоагӀамца Къулбехьера, ДӀаьха къух, Балте, Редант-II яха юрташ нийсъеннай мелаш долча хин хьасташ санитарни лорадара шиш болча ража I оаса доазон тӀа[8]. 1998-ча шера маьтсела бетта 18-ча дийнахьа ХӀирийчен Доалчен № 89 йолча чӀоагӀамца цу юртара нах дӀакхолхабе лаьрхӀад[9]. Ше дӀаяккхалца ДӀаьхача Къуха юрта хьисапе моттигий администраци. 2008-ча шера юрт официально дӀаяьккхай.

Бахархой

1926-ча шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох Ӏаьржача атагӀа 76 ков хиннад, ва́хаш 363 саг хиннав (179 маӀа саги 184 кхалнахи)[5], духхьала гӀалгӀай ба́хаш отар да из[6]. Цхьаболча хоамаша хьаяхачох хӀираша гӀалгӀашта тӀом белехь юрта 1996 саг хиннав ва́хаш. 2002-ча шера хьисап даь 101 саг дӀаязваьв, дукхагӀча даькъе хӀирий — 83 %[10].

ЦӀихеза юртахой

Белгалдаккхар

  1. Об упразднении населённых пунктов селение Терк и селение Чернореченское, Закон Республики Северная Осетия - Алания от 30 ноября 2007 года №60-РЗ. docs.cntd.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 2.10.2025.
  2. ГӀалгӀай Фольклор (багахбувцам) / Чечено-Ингушский научно-исследовательский институт истории, языка и литературы, отв. ред. Х. Ш. Муталиев. — Грозный: ЧЕЧИНГГОСИЗДАТ, 1940. — С. 6. — 222 с. — 2000 экз.
  3. ГӀалгӀай-эрсийи эрсий-гӀалгӀайи терминий дошлорг = (Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов) / Сост. Н. М. Барахоева, Н. Д. Кодзоев, Б. А. Хайров. Отв. ред.: д.филол.н. проф. Н. М. Барахоева. Реценз.: д.п.н. Т. В. Жеребило, д.филол.н М. М. Султыгова; Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева. — Магас, Нальчик : Тетраграф, 2016. — 618 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-00066-096-6.
  4. Список населённых мест Ингушской автономной области.
  5. 1 2 Поселенные итоги переписи 1926 года по Северо-Кавказскому краю – Донская Государственная Публичная Библиотека – Vivaldi. vivaldi.dspl.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 2.10.2025.
  6. 1 2 Н. П. ИнфоРост. ГПИБ | Список населённых мест Северо-Кавказского края. - Ростов н/Д, 1925. - (Материалы по статистике Северо-Кавказского края). elib.shpl.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 2.10.2025.
  7. Орлов О.П. Через два года после войны: Проблемы вынужденных переселенцев в зоне осетино- ингушского конфликта. — 1994.
  8. О ЗОНЕ САНИТАРНОЙ ОХРАНЫ ИСТОЧНИКОВ ПИТЬЕВОГО ВОДОСНАБЖЕНИЯ, Постановление Правительства Республики Северная Осетия - Алания от 25 июля 1996 года №186. docs.cntd.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 2.10.2025.
  9. ОБ ОТСЕЛЕНИИ ГРАЖДАН, ПРОЖИВАЮЩИХ В ЗОНЕ САНИТАРНОЙ ОХРАНЫ ИСТОЧНИКОВ ПИТЬЕВОГО ВОДОСНАБЖЕНИЯ (СЕЛ. ЮЖНЫЙ, ЧЕРНОРЕЧЕНСКОЕ, ТЕРК, БАЛТА, РЕДАНТ-II), Постановление Правительства Республики Северная Осетия - Алания от 18 мая 1998 года №89. docs.cntd.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 2.10.2025.
  10. Коряков Ю.Б. База данных "Этно-языковой состав населённых пунктов России".