ГӀалгӀайче йола туризм
ГӀалгӀайче йола тури́зм (эрс: Туризм Республики Ингушетия) — туристий дукхал сиха совъювлача регионашта юкъе ба ГӀалгӀай Мохк. 2024-ча шера гӀалгӀай мехка хьоашалгӀа баьхкача туристий дукхал хиннай 65 744 саг, хьалха дӀадахача шера хиннача дукхалал 17,1 % совгӀа[1]. Туризма хьал дегӀадар бахьан да мехка товшхала дозали, моттига Ӏалама, хозали. Туристий бӀарг тӀаозаш, мехка цӀихезача моттигех я чӀожаш: Ӏарамхе чӀож, Эса чӀож, ЖӀайраха чӀож; ишта кхаьлаш: ТӀаргам, Аьге-Кхала, иштта кхыйола моттигаш а. ГӀалгӀай мехка шаьрача арен доазон тӀа бӀарг тӀаозаш я Магас пхьеи, Наьсареи.
Лоамара кхаьллаш
Ши эзар совгӀа гӀала ягӀа гӀалгӀай лоам. Дукха я цӀихеза гӀалаш яьгӀа кхаьлаш — Аьга-Кхала, Аьрзи, ТӀаргим, Пхьуй, Хамхе, Лейми, Цхьори, ВӀовнашке, архитектурни куцага диллача шоаш санна яраш кхы йоаца гӀишлош. ТӀархалоам тӀа гӀолла дӀадада ЦӀайлоам тӀара элгацаш, Маьт-Села, Маьтар-Даьла, Сусон Даьла. ГӀалгӀай лоаме гӀанкар ваьннача туриста бӀаргаго аьттув ба ердаш — ТкъобӀаь-Ерда, Алби-Ерда, ТӀаргама-Ерда. Духхьал цун доазон тӀа 500 совгӀа товшхала-тархьара комплекс я. Дукха ха йоаццаш, СССР йолча хана ГӀалгӀай лоамашка цхьаккха а тайпара туристий сервис хиннаеце а цигара моттигаш го ухаш хиннаб эзараш[2].
Хурхалаш
Аьге чӀожера хурхал Эса чӀожен Оалкамгахьара зӀилбухегахьа да. Цун лакхал я 37 метр, шерал — 7 метр. Аьге чӀожера хурхал дайзад 2014-ча шера, амма 2018-ча шера тӀий даьчул тӀехьагӀа мара туристий цунна тӀакхача аьттув баьннабац[3].
Фуртовгера хурхал ЖӀайраха шахьар йолалуча доагӀа, цо шоллагӀа моттиг дӀалоац эка-ЧӀожерча хурхала тӀеххьа шерали, лакхали йистача. Фуртоуга хурхал Менделеева цӀерагӀа да. 1880-ча шера аьтинга бетта цига экспедицех хиннав Д. И. Менделеев. ЖӀайрахьарча чӀоже доагӀа 20 метр лакха дола Лаьжгера хурхал а.
Магаса сийлен моттигаш
Наьха бӀарг тӀаозаш йола туризма объект я 2013-ча шера хьалъетта йола Барта-ГӀала. Цун лакхал 100 метр кхоаччаш я.
СалоӀама-дарбан моттигаш
ГӀалгӀай мехка болх беш я Къулбаседа Кавказа хьалхагӀа хьалъяьрех, дерригача шера болх беча туристий комплекс — «Ӏарамхий» цӀи йола курорт, 1520 метр лакхе ба 1200 метр бӀаьха лувжаргий никъ ши бӀаь метр Ӏамей никъ а болаш. Из Ӏойиллай 1926-ча шера. Цига я лоаман лувжаргех, хехкалуча улгашца, спортаца, къахегара прокатах луча керда яьннача оборудованеца Ӏалашъяь спортивни юкъарче. Туристий салоӀама́ болх беш я бугела подъемник а. «Ӏарамхий» курорта доазон тӀа хьалбаьб Россе духхьашха баь бола рекреационни хьабаь бола трасса, профессиональни спортсменаша масеца а пайда эцаргбола. Ахкан салоӀама моттигаш я — мушех яь пхьелги СКФО эггара йоаккхагӀйола пейнтбола клуби. Курорте болх беш я «Чайка» яха, дунен халкъашта юкъерча хьокхама нийса йола спортивни комплекс. Спортсменийи туристии теркамга я баней комплекс — эрсий бани а суомий сауна а. «Дельфин» цӀи йолча къайлача бассейна таро лу спортсменаш лоама лакхе гулбе а кийчбе а. Карарча хана болх беш я «Чайка» цӀи йола хьаьший цӀеной комплекс, цу чу 46 моттиг я — из шин гӀатах латт, лакха комфорт йола номераш а я. 2014-ча шера саькура бета Сочи Ӏан Аьланпхье Ловзараш доладара гарга долхаш «Ӏарамхи» курорте дайихьар ерригроссе яхьаш, йоккхача слаломах «Ӏарамхи» Кубок ловзаеш[2].
Белгалдаккхар
- ↑ Пресс-служба Главы и Правительства РИ.Ингушетия вошла в число самых популярных туристических направлений России / Республика Ингушетия, 06.09.2024
- ↑ 1 2 Султиганаькъан Й., 2015, оа. 2.
- ↑ Эка-Чожинский водопад: лучезарная радуга Ингушетии / Туристический клуб «Восход»
ТӀатовжамаш
- Султыгов Йоакъап. ГӀалгӀайче туристага хьежаш да дика салоӀам а керда довзанза дараш : [ингуш.] / таржам даьр Мерешков Султан // «Сердало» : тептар. — 2015. — № 1 (11336) (13 наджгоанцхой).
- «ГӀалгӀайче» ПТРК. Туризм в Ингушетии (19.10.2011). Хоам хьаийца таьрахь: 2.01.2025.