Ламаз

Рувики материал
تخطيط كلمة الإسلام.png
ИСЛАМ
Ислама пхи бӀоагӀа
Имана бӀоагӀий
  • АллахӀ
  • Малайкаш
  • Пайхамараш
  • Супа йоазонаш
  • Къемат ди
  • Де́гӀа хилар
Тархьари викалаши
Ди лелабар/Ӏомабар
Товшхали юкъарлеи
  • Паччахьалкхенаш
  • Мар-сесаг хилар
  • Кхалнах
  • Исбахьале
  • ЦӀераш
  • Маьждигаш
  • Ханорг
  • Экономика
Хьажа иштта

Ла́маз (да) (фаьрс. نماز‎ [намаз], Ӏар. الصلاة‎, [ас-солят]) — Ислам пхе бӀоагӀах дола Ӏибадат. Иштта суннат-ламазаш а хул — уж духхьала маьл баккхара духьа деш хул[1][2]. КъорӀана чу нийсса ламаз мишта де деза Ӏохьоахадаьдац, бакъда ламаза ханаши, цхьацца ламазагахьа оалашдари цхьадола де дезаш дари белгалдаьккхад. Сахьабашта бӀаргдайна Пайхамара, ﷺ, деш хинна ламаз да дӀачӀоагӀдаьр.

ХӀара дийнахьа деш дола фараз пхи ламаз ер даПерейти к разделу «#Обязательные молитвы»:

  • Ӏуйра ла́маз — ши ракаӀат;
  • делкъа ламаз — диъ;
  • малхбуза ламаз — диъ;
  • маьркӀижа ламаз — кхоъ;
  • пхьера ламаз — диъ;
Ламаз де дезаш йолча ханий масал     Пхьера     Ӏуйра     Делкъа     Малхбуза     МаьркӀижа

Тархьар

Ӏарбий солят яхар ислама чу ламаз дар, даьле кхайкар аьнна этта латташ да. «Солят» яъа дош Къуръана чу мишта хьахинна да а белггал хьакъоастадаьдац[3]. Из хьахилар дувцаш хилча, цхьаццача наха из дош «цӀогантӀехк» яхачунца дувзаду (Ӏар. صَلَّى‎ яхача дешага гӀолла — «дегӀа маьженаш цӀогантӀехкагахь хьее»); Кхычар кхарза яхачоа тӀадуг Ӏар. صَلَى‎: Ӏар. ص ل ي‎‎ яха овла «виса, лораде» яхача маӀанга доах цар, вокхар цу овлаца дувза а деш «цӀера тӀа нийсде, шаьрде» яхача тӀа даккха деза из йоах; Солят яхар «мусолли» (шоллагӀа кхаьча гила  (эрс.) (гӀа.) яхачунца дувзадеш къамаьлаш а да — им диллача наха иман даьлча шоллагӀа доагӀа из яхаш[4][5][6][7][8].

ЖӀахилий хана из дош леладар гойташ чӀоагӀа кӀезига я моттигаш[9]. АллахӀа Элчан, ﷺ, хана ваьха Аль-АӀша́ яхаш вола наса́рий (жӀаргахой) оазархочо аьнна хиннад из ший байтан тӀа цо ший йоӀа́ «Ӏа сона дийхарра хьона хилар» деза шийна аьнна (Ӏалейки мислю ллязи солляйти), цудухьа ислам хилалехь а из дош хинна хилар гучадоалл цу хӀаманца[10]. Ӏарбий Ӏаламнаха корадаьдац из дош жахӀила хана дегӀа маьженаш хье а еш Ӏибадат дара маӀане, дуӀан маӀане мара лехадац[6]. Из овла (соад, лям, воав) жугтийи наса́рийи текъамаш (Ӏибадат) хьоадеча хана леладаь моттигаш йолга хов АллахӀа Элча, ﷺ, ва́лалехь[6][11].

Ислам додача юкъа ламаз хувцалуш хиннад. Ламаз де яхаш амараш Лукъман яхача цӀенача сагага а, ИбрахӀим пайхамарга а, Муса пайхамарга а, АллахӀа салам-моаршал хилда царна, ихалга яздаьд Къуръана тӀа[1]. Мухьаммад Пайхамар, ﷺ, цкъарчоа Ӏуйранеи сайранеи хиннав АллахӀа́ текъаш (ламаз деш), цхьабакъда из сигала лакхваьккхача хана фараз пхи ламаз тӀадиллад цуннеи цун уммата́и[1][12]. Цкъарчо АллахӀа Мухьаммад Пайхамарга, ﷺ, де дезаш дола ламаз 50 да аьнна хиннад дийнахь, цхьабакъда цул тӀехьагӀа пхене тӀа ӀотӀадаьккхад цо из ший къахетамах[1]. Аль-Исраъ сурата тӀа латташ да ламаз де дезаш хиларах дола аят[12]:

Делкъа тӀехьегара боад къовлабаллалца де Ӏа ламаз, Къуръан а деша сатоссаш. Боккъал сатоссаш (деша) Къуръан тешаш болаш ма-д.
Ший меттала (Ӏар.)
أَقِمِ الصَّلاَةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا

— [13]

Бехкамаш

КаӀбата оагӀорахьа ламаз деш боахка бусалба нах
КаӀбатагахь хьожадаь дола михӀраб, Тайбэйера товшхала маьждиг

Ламаз дергдолаш бехкамаш (шартӀаш) да[14][15][16]:

  1. ЦӀена хилар  (эрс.) (гӀа.: дегӀацареи, барзкъацареи, ламаз деча метЗтигацареи мел дола наджас дӀа а даьккха, ламаз ийца хила веза саг.
  2. Ӏоврат барзкъаца хьуладаь хила деза[17].
  3. Юхь каӀбатагахь хьожаяь хила еза[18]. Аьттув мел боалла КаӀбат малагӀча оагӀорахьа йоалл а ха деза; хӀаьта тохкалуш ца хилча, моллагӀча оагӀорахь де мегаш да, хетачоа гаргагӀа мел хул[18].
  4. Ламаза ха яьнна хилар. Ӏаламнаьха иджмаӀ я ламаз ший ханнахь де дезалга а, вешта даьр къоабал ца хулилга а[12].
  5. Нигат хилар. Из ламаз де дӀаоттача хана дӀаала ца дезаш, ламаз де дӀаоттарца хьахулаш да[19][1][20].

Ламазий тайпаш

Ваджиб

Де ваджиб да, ца дича даргдоацаш, маьл хулаш а да, цадар къа а да. Царех да Мархий Ӏийдан ламаз а, ГӀурбан Ӏийдан ламаз а.

Фараз

Уж ламазаш хьадар бусалба саг бусалба веш хӀама да. Царех цаӀ тӀехьа дитар цхьаболча Ӏаламнаха яхачох, керастал да, вокхар яхачох доккха къа да. ДукхагӀдола фаразаш дитар дукхагӀа мел болча Ӏаламнаха кераста лоарӀаш ва. Цу ламазех да дийнахьа деш дола пхи фараз ламаз.

Фараз-кифаят

Фараз-кифаят да массанена тӀадижа а долаш, тоабах цхьачар хьадича массанена тӀера доалаш, цхьанне а ца дича массанена къа а хулаш дола ламаз. Из да дакъа ламаз: саг венначул тӀехьагӀа масссехк саго цунна тӀера ламаз дой, юрта мел волчоа тӀера доалл из, ца дича — юрта мел волча къа хул.

Суннат (навафиль)

Суннат ламаз дича маьл хул, ца дича къа хилац. Царех да, масала, Мархий бетта деш дола тарахь ламаз  (эрс.) (гӀа., е фараз-ламазашта хьалха-тӀехьа деш дола ламазаш.

Фараз ламазаш

Фараз ламазаш тайп-тайпарча хана а ду, цар ракаӀаташ а да эргаш, царех цхьаца дола хӀама хьадича хиланза дергдоацаш да, е суннат да яхаш а, ишта а вешта а де йиш йолаш а да. Ер массадолча параз ламазий экам ба[21].

Ӏарбий цӀи ГӀалгӀай
цӀи		 Хьаде деза хана юкъ РакаӀатий дукхал[1]
Фаджр Ӏуйра ламаз Сатессачул тӀехьагӀа малхкхеталца 2
ЗухӀр делкъа ламаз Делкъа тӀехьегара малхбуза ламаз ха яллалца 4
Ӏаср малхбуза ламаз Ӏи тоссаш йолча хӀаман йӀоахал Ӏинал кӀезигагӀа хиннача денз маьркӀижа ламаз ха яллалца 4
МагӀриб маьркӀижа ламаз Малх чубизачул тӀехьагӀа боад къовлабаллалца 3
Ӏишаъ пхьера ламаз Боад къовлабенначул тӀехьагӀа сатассалца 4

Фаджр, Ӏуйра ламаз де йиш йолаш да маьлха хьалха зӀанараш анаюхе сийрда ма даьллинге мазхӀаб малхкхета, ишта яхаш да малик мазхӀам мел доацачунга[22]. Малика мазхӀабах саг юхьа тӀара вовза йиш хилалехь хьадича бакъахь лоархӀ яхаш да; вӀаштӀехьадоаллаш ца хилча, малхкхеталца йиш лоархӀ[22].

ЗухӀр, делкъа ламаз, малх ийжегара баьнначул тӀехьагӀа де йиш йолаш да[12]. Равафидашка хаьттача малхбуза ламаза ха чакхъяллалца де йиш йолаш да из, цудухьа цар цхьана ду из[12], цхьабакъда сунната охлоша хьайоах из ӀочуегӀача хӀаман Ӏи цу хӀамал йоккхагӀа хинначул тӀехьагӀа, цхьабакъда цхьайолча хана делкъа ламаз малхбуза ламазах дӀатоха йиш я (масала, наькъахочоа е унахочоа)[12]. Рузба ламаз дича делкъа ламаз а тӀера доал, цунна когаметта деш да из[1].

Малхбуза ламаза ха йолалу хӀаман Ӏи цу хӀамал доккхагӀа хила доладенначул тӀехьагӀа[1]. ШафиӀий мацабах малх чубиззалца де йиш йолаш да из, маликий мазхӀабах а цига кхаччалца дӀагаьнадаккха йиш лоархӀ[12]. Хьанбалий мацабах хӀаман Ӏи хӀамал шозза доккхагӀа хиларга кхаччалца тӀехьататтар къа хулаш лоархӀ, цхьабакъда хана чура арадаьннилга лархӀац цу хана даь ламаз[12].

МагӀриб, маьркӀижа ламаз, малх чубизачул тӀехьагӀа де йиш йолаш да; шафиӀийшеи хьанбалийшеи боад къовлабаллалца де йиш я из йоах; маликийша малх чубуззаше хьаде дезалга лоархӀ из цхьа геттара цхьа хӀама ца хилча тӀехьататта пурам а лац[1][23]. Рафидиташка хаьттача маьркӀижа ламаз ах бийса яьллалца де йиш йолаш да, цудухьа цар пхьера ламазах дӀадетт из[23].

Ӏишаъ, пхьера ламаз, боад къовлабенначул тӀехьагӀа сатассалца де йиш йолаш да[1] (цхьаболча Ӏаламнаха сатассалца тӀехьататтар цхьа деза бахьан хилча мара де йиш йолаш дац оал[23]). Пхьера ламаз даьчул тӀехьагӀа витр ламаз де йиш я[1][24].

Дар ваджиб да иштта Ӏийд-ламазаш[1][25].

Суннат

Узбекехьера сахьат, цу тӀа уйлан охлой (хӀанафий) мацабах дола ламазаш белгалдаьккхад

Параз ламазел хьалхеи тӀехьеи суннат ламазаш де йиш я, мацабашка гӀолла эргаш да уж малагӀа дича бакъахьа да яха хӀама[1][26]:

Ламаз РакаӀатий дукхали, уж деш йола хаи (паразчоа хьалха е тӀехьа)
Маликий Хьанафий Хьанбалий ШафиӀий ! Рафидиташ
Ӏуйра — хьалха 2 хьалха 2 хьалха 2 ́хьалха 2
Делкъа хьалха 4 хьалха 4, тӀехьа 2 2 хьалха, 2 тӀехьа 2 хьалха, 2 тӀехьа 8 хьалха
Малхбуза — хьалха 2 е 4 — — хьалха 8
МаьркӀижа 6 тӀехьа тӀехьа 2; тӀехьа 6 (цкъаза) 2 после 2 после 4 после
Пхьера — тӀехьа 2; хьалха 4 тӀехьа 4 тӀехьа 2 тӀехьа 2, иштта витр 2
Витр 1 3⁴ 1—11 1—11 —
Кхыдола суннат ламазаш
Ламаз Ӏар. ‎ МаӀан Хьаду хана юкъ/
хьаду ха		 Хьукам РакаӀатий дукхал
ДжамаӀат صلاة الجمعة жамъӀат ламаз Мичча хана Фараз/Суннат 2,3,4
Ши е кхы дукхагӀа саг вӀашагӀкхийтта деш дола ламаз. ЦаӀ имамалла отт, вокхар цунна тӀехьа хьаду шедар.
Джаназат صلاة الجنازة дакъа ламаз Мичча хана Фараз кифаят 1
Дакъа дӀадоллалехь деш дола ламаз. Кхыча ламазех укхан эргаш дар ракаӀаташ ца хилари, царна юкъера дуӀаш ца хилари да.
ДжумуӀат صلاة الجمعة рузба ламаз Делкъа ламаза когаметта МаӀача наха ваджиб да 2
Хьехам баьчул тӀехьагӀа деш дола жӀамаӀат ламаз.
Духьа صلاة الضحى Ӏуйранара ламаз Малх хьалбала болабенна 0,5-1 сахьат даьлча Суннат 2
Ӏуйрана деш дола ламаз.
Ӏийд صلاة العيد цӀейна ламаз малх хьалкхйиттачул тӀехьагӀа Ваджиб 2
ЦӀейнаш долча хана деш дола ламаз да. Ӏийд ламаз деча хана хьалхарча ракаӀатагахь ворхӀазза такбир оал.
Истискъоаъ صلاة الاستسقاء Йоачан еха ламаз Йокъал эттача Суннат 2
Нах юртара ара а баьнна ара АллахӀагара йоачан ехаш деш дола ламаз.
Истихарат صلاة الاستخارة Хоржам байтара ламаз Хоржам бе безача хана Суннат 2
МоллагӀча хӀаман тӀагӀолла ше баь соцам нийса хилар дехаш ду ламаз.
Къаср قصر الصلاة ламаз лоацдар Суннат
Саг наькъахо волча хана ламаз лоацдар (делкъеи, малхбузеи, пхьереи ламазаш шишша ракаӀат деш), иштта гулде а йиш я (делкъа малхбузчунцеи, маьркӀижа пхьерчунцеи деш).
Кусуф صلاة الكسوف малх лацара ламаз Малх лаьцача Суннат 2
Малх лаьцача хана деш дола ламаз.
Вудуъ صلاة الوضوء ламаз эца ламаз Ламаз ийцачая Суннат 2
Ламаз ийцачул тӀехьагӀа де йиш йола ламаз
Тасбихь صلاة التسابيح тасбихь ламаз Мичча хана Суннат 2
Бусалба саго гешт дар дехаш деш дола ламаз.
Ратибат Фараз ламаза хьалха/тӀехьа Суннат 2
Фараз ламаза хьалха/тӀехьа деш дола ламаз
Таравихь تراويح Тарахь Мархий бетта пхьера ламаз даьчул тӀехьагӀа Суннат
ТахӀаджуд تهجُّد бийсан юхагӀетта ламаз, Ӏуйкъе ламаз пхьера ламаз даьчул тӀехьагӀа сатассалца Суннат
наб а яь (дӀагарахь мукъа ваьннав) деш дола бийсанара ламаз
Тахьийят-уль-масджид تحية المسجد маьждига хьурмат ламаз Маьждиге чуваьлча Суннат 2
Маьждиге чуваьнначул тӀехьагӀа деш дола ламаз
Хавф صلاة الخوف кхерама ламаз ГӀоазот деча хана Суннат 2,3,4
Наха хувца а луш имама тӀехьа ламаз дар, тӀалатташ бола кхерам бахьан долаш.
Хусуф خسوف бутта лацара ламаз Бутт лаьцача Суннат 2

Ламаза кепаш

Кепа цӀи Ӏар. ‎ МаӀан Ха Хьукам
Цхьа деш дола ламаз Мичча хана Ламазага хьежжа
Саго ше ду. ДукхагӀа дола суннат ламазаш цхьаь деш да.
ЖӀамаӀат ламаз صلاة الجمعة нахаца деш дола ламаз Мичча хана Параз/Суннат
Шин е кхы дукхагӀча наха имам хьалха а ваьккха деш дола ламаз.
Къаср قصر الصلاة ламаз лоацдар Наькъа Суннат
Саг наькъа волча хана делкъа, малхбуза, пхьера ламазаш шишша дар
Ховф صلاة الخوف кхерама ламаз ГӀоазоте Суннат
ТӀалатташ бола кхерам бахьан долаш шин тоабано хувца а луш имама тӀехьа ламаз деча хана

Ламазагахь оала каламаш

Каламаш каламий таржам
1) АллахӀу Акбар Аллах Воккха ва!
2) АӀуз̇у билля́х̇Ӏи мина-ш-шайтӀоани-р-роджи́м Кхерий деттача шайтӀанах АллахӀаца лоралу со
3) Субхьана роббия ль-Ӏаз̌ым ЦӀена ва Веза-Воккха вола са Даьла
4) СамиӀа-лллах̇Ӏу лиман хьамидах̇Ӏ. Раббана ва лякяль-хьамд Шийна хоастам баьраш хезаб Алла́хӀа́. Ва тха даьла, хоастам ба-кх хьона
5) Субхьана роббияль-аӀля́ ЦӀена ва-кх Лакхахиннавола са Даьла
6) Робби гӀфирли Ва даьла, гешт де Ӏа сона
7) Ассаляму Ӏалейкум ва рохьмату-ллохӀ Салам-моаршали АллахӀа къахетами хилдда шоана

Ламаз цадар

Дийнахь пхи ламаз дар фараз дац яхаш вар кераста хилара иджмаӀ я[2]. Цаховш ламаз дитар къа лархӀац, цхьабакъда декхаш хьатӀаде дезаш ва из бусалба саг[1].

Ший мекъалах ламаз деш воацаш волча сагах ши дага баьннаб Ӏаламнах[1]. Цхьаццаболча Ӏаламнаха марха кхоабаш мукъа хилча, кераста ца лоархӀе а, дукхагӀа мел болча дийшача наха уж кераста ба йоах, из дош доагӀаш да асхьабашкара а[1]. Даим аьнна а доацаш, наг-нагахь ламазаш дуташ вар тӀаккха доккха къа деш вола саг лоархӀ, фасикъ, цунна керастал тӀадиллац, цхьабакъда кхераме къа да цо дер. Бусалба хинна саг ламаз хьаде аьлча ламаз дуташ вале, бусалба дингахь вувш ва кхо ди далалехь хьаде вола ца лой[2][27].

Галерей

  • Ламаз деча хана хула керттера дегӀа йиъ кеп

    Ламаз деча хана хула керттера дегӀа йиъ кеп

  • Боснякаш эрий ара ламаз деш боахк, 1906-ча шера гаргга йола ха

    Боснякаш эрий ара ламаз деш боахк, 1906-ча шера гаргга йола ха

  • Моллалла кхайкар

    Моллалла кхайкар

  • Ламаз деш воалар

    Ламаз деш воалар

  • Къонахий ламаз деш хайна багӀа, Республика Косово

    Къонахий ламаз деш хайна багӀа, Республика Косово

  • Турбат (Ӏар. تربة‎; фаьрс. مهر‎) — сужд деш шиӀийша кӀалдехкаш дола лаьтта дакъилг.

    Турбат (Ӏар. تربة‎; фаьрс. مهر‎) — сужд деш шиӀийша кӀалдехкаш дола лаьтта дакъилг.

  • Туркий маьждиге йоалла ламаза ха хьахьокха дисплей

    Туркий маьждиге йоалла ламаза ха хьахьокха дисплей

Белгалдаккхар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Али-заде, 2007.
  2. ↑ 1 2 3 Mughniyya, 2003, Salat.
  3. ↑ Katz, 2013, p. 10—11.
  4. ↑ Katz, 2013, p. 11—12.
  5. ↑ Katz, 2013, p. 14.
  6. ↑ 1 2 3 Katz, 2013, p. 13.
  7. ↑ Намаз: связующее звено между человеком и Аллахом. Совершенно (26.04.2023). Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  8. ↑ Намаз – сокровище мусульманина. Блог Академии Корана (22 февраля 2017). Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  9. ↑ Katz, 2013, p. 12.
  10. ↑ Katz, 2013, p. 12, 14.
  11. ↑ История намаза. km.ru (17.04.2023). Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  12. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Mughniyya, 2003, The Time of Zuhr and ‘Asr Prayers.
  13. ↑ Сийдолча КъорӀан тафсир гӀалгӀай метта, 2014, оа. 17.
  14. ↑ Как делать намаз. Учимся читать. mynamaz.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  15. ↑ Намаз и достоинство его совршения. islam.global (7.04.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  16. ↑ Форма совершения намаза. Духовное управление мусульман Республики Татарстан (03 октября 2017). Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  17. ↑ Mughniyya, 2003, Wajib Covering During Salat.
  18. ↑ 1 2 Mughniyya, 2003, The Qiblah.
  19. ↑ Mughniyya, 2003, Intention (Niyyah).
  20. ↑ Порядок выполнения намазов. islamdag.ru (04 марта 2014). Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  21. ↑ Шамиль Аляутдинов. Как читать намаз. 5 обязательных молитв. umma.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  22. ↑ 1 2 Mughniyya, 2003, The Time of Subh Prayer.
  23. ↑ 1 2 3 Mughniyya, 2003, The Time of Maghrib and ‘Isha’ Prayers.
  24. ↑ Правда ли, что намаз существовал до Пророка Мухаммада. islamdag.ru (22 октябрь 2021). Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  25. ↑ О намазе. islam.kz. Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.
  26. ↑ Mughniyya, 2003, Rawatib.
  27. ↑ Общая информация о намазе. azan.kz. Хоам хьаийца таьрахь: 18.07.2024.

Литература

  • Amr Khlifa al-Nami. Studies in Ibadhism: Al-Ibadhiyah. — Open Mind, 2007.
  • Marion Holmes Katz. Prayer in Islamic thought and practice. — Cambridge; New York: Cambridge University Press, 2013. — ISBN 978-1-107-34134-0.
  • Muhammad Jawad Mughniyya. The five schools of Islamic law: al-Hanafi, al-Hanbali, al-Ja'fari, al-Maliki, al-Shafi'i. — 2. repr. — Qum: Ansariyan, 2003. — ISBN 978-964-438-459-2.
  • Valerie J. Hoffman. The essentials of Ibadi Islam. — Syracuse, N.Y: Syracuse University Press, 2012. — (Modern intellectual and political history of the Middle East). — ISBN 978-0-8156-3288-7.
  • Justin Paul Hienz. The origins of Muslim prayer: sixth and seventh century religious influences on the salat ritual (MA thesis). — University of Missouri, 2008.
  • Али-заде, А. А. Салят // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007.
Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ламаз&oldid=126538774»