Темин-Ков

Тменикау
	Село
Тменикау
	хӀир. Тменыхъæу
	Темин-Коара маьлхара кашамаш; Темин-Коара маьлхара кашамаш
	42°49′46″ с. ш. 44°29′38″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе	Россе Федераци
Федерацен субъект	ХӀирийче
Муниципальный район	ГӀалме
Юрта хьисапе моттиг	Кармадон
Лакхал	1 592 м
Ӏалама лоаттам	гӀаьххьа лоаман
Сахьата оаса	UTC+3:00
Бахархой
Бахархой	↘12 саг (2010)
Къамаш	хӀирий
Катойконим	теме, темий
Паччахьалкхен мотт	хӀирий, эрсий
Дагарга идентификатораш
Телефоний код	+7 86738
Пошта индекс	363126
Код ОКАТО	90240825005
Код ОКТМО	90640425121
Гойта/хьуладе карташ
	Тменикау Москва Тменикау 0 Тменикау

Темин-Ков (хӀир. Тменыхъæу, эрс: Тменикау^[⇨]) — ХӀирийчен ГӀалме шахьарера пхьа. Ӏаьдалга диллача, «Юрта хьисапе моттиг Кармадон» яхача муницальни кхоллама́ юкъе до́даш да.

ЦӀи

Юрта цӀи гӀалгӀай меттала Темин-Ков яхаш я. ХӀирий ӀаьдалагӀа ков Тменыхъæу яхаш да, цунна тарра эрсий меттала а Тменикау яха цӀи лелаю. Темин-Ков яха цӀи йоагӀаш хила езалга лоархӀ Теми яхача цӀерах, из цӀи яьржа́ хинна къаьнара гӀалгӀай цӀи я. Темин-Ков яхар Теми яхача къонахчун ков (пхьа) аьнна маӀан долаш хул^[2].

Юрта ба́ха а бахаш Тменовы яха тайпан цӀи язбеча на́ха шоай тайпа Тумен яхача къонахчунгара доагӀа яхаш да, ер моттиг йилла́р Тумен яха моалой овла бола саг ва йоах цар, укхаза XIII-ча бӀаьшере моалошца Ӏочукхаьчача хана укхаза Ӏе лаьрхӀа́ хиннавола. Ӏилманхоша хьаяхачох туменаш яхараш Чингисхана хана 10 эзар саг чуволча эскара́ хьалха лаьтта́ча баьччашта я́ха́ цӀи я. Ӏилманхоша тюркий-моалой овла бола дош лоархӀ цох^[3].

Кхычарна хетачох Тменикау яхар гувна тӀара ков (пхьа) яхилга да тюбе тюркий меттала гув яхаш маӀан долаш хиларах^[3].

Географи

Темин-Ков улл ГӀалме шахьара зӀилбухен-малхбузехьарча даькъе ше лоархӀаш йолча Кармадонах зӀилбухехьа 3 км гаьна. Юрта доазон тӀа форда тӀехе тӀара юкъера лакхал 1592 метр я. Темин-Коара къулбехьехьа хьалволавелча дукха ха ялалехь Бешлоаман тӀа ӀотӀакхоач.

Тархьар

Темин-Ков дилла́р жӀайрахой тайпан бола хаматхананаькъан ба — Хаматхананаькъан Теменна дехк из йиллар. Темин-Ков а, гаьна доацаш я́да цхьацца кхыйола юрташ а гӀалгӀай Тийрка чӀоже дукха хана баьха́лга тешал да^[2].

Темин къонгаш кхийнача хана воккхагӀвар лакхагӀча магӀарча гувна тӀеи, шоллагӀвар лохерча эгӀарча гувна тӀеи хайнав яхаш дувц, кхоалагӀвар ший даьца а вусаш. Ишта МагӀареи, Юкъереи, ЭгӀареи Темин-Ковнаш дийхкад цар XVIII-гӀа бӀаьшере чакхйоаллача хана. Вай замалахь диса́р МагӀара Темин-Ков мара дац, цудухьа лоацца Темин-Ков оал цох^[3].

Ха йодаш Темин-Коа ӀотӀабаьхкаб Биятоваш, Таутиеваш, Мисиковаш. Цу Мисиковий гӀала хӀанз а латташ я^[3].

1863-ча шера юртахо волча Царахов Тепсаркъийна Темин-Коах гаьна доацаш Кармадонера ваннаш коръяьй — дарбан муж бола моттигаш. Уж моттигаш йолча хӀанз туристаш дукха ух. Цул совгӀа 60 шу даьнна волаш 29 шу даьнна Ӏилманхо хиннача Пастухов яхача къонахчунца Бешлоамкерта тӀа а байнаб уж 1889-ча шера физико-географически уж моттигаш Ӏилманхочо Ӏолуста а лусташ^[3].

Бахархой

Охлой дукхал
2002^[4]	2010^[5]	2020^[6]
14	↘12	↗13

2,5

5

7,5

10

12,5

15

2002

2010

2020

Белгалдаккхар

Литература

А-М. М. Дударов, Н. Д. Кодзоев. К вопросу о расселении ингушей в позднем средневековье: ГӀалгӀай Коашке / А-М. М. Дударов // К древней и средневековой истории ингушей : научное издание. — Нальчик : Тетраграф, 2011. — 212 с. — 1000 экз.
Кармадон. Часть 3. Родина Тепсарико Царахова (эрс.) (5.12.2015). Хоам хьаийца таьрахь: 21.06.2025.

[2010L-1] Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по РСО-Алания. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений и населённых пунктов

[_a6d4e3fbc1aa9846-2] ¹ ² Дударов, 2011, оа. 158.

[_9ab1f5af41015adb-3] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ Кармадон, 2015.

[4] ttp://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081460 (неопр.).

[5] ttps://rosstat.gov.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm (неопр.).

[6] ttps://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya (неопр.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]