Товзан-Юрт
| Юрт | |
| Товзан-Юрт | |
|---|---|
| хӀир. Комгæрон, эрс: Комгарон | |
| 43°03′23″ с. ш. 44°52′02″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе |
 Россе Федераци |
| Федерацен субъект | ХӀирийче |
| Муниципальни шахьар | ГӀалме |
| Юрта хьисапе моттиг | Товзан-Юрт |
| Дá | Туаев Олег Владимирович |
| Тархьари географии | |
| Йиллай | XVIII бӀаьшу |
| ХьалхагӀа хинна цӀераш |
эрсий меттала: 1861 кхачч. — Таузень-Юрт 1908 кхачч. — Аки-Юртовская 1920 кхачч. — Воронцово-Дашковская 1944 кхачч. — Таузен-Юрт |
| Майда | 52,99 км² |
| Лакхал | 730[1] м |
| Ӏалама лоаттам | гӀаьххьа |
| Сахьата оаса | UTC+3:00 |
| Бахархой | |
| Бахархой | ↗1573[2] саг (2020) |
| Айхал | 29,68 саг/км² |
| Къамаш | хӀирий |
| Ди лелабераш | православхой |
| Катойконим | товзанъюртахо, товзанъюртахой |
| Паччахьалкхен мотт | хӀирий, эрсий |
| Дагарга идентификатораш | |
| Телефоний код | +7 86738 |
| Пошта индекс | 363105 |
| Код ОКАТО | 90240835001 |
| Код ОКТМО | 90640435101 |
| Номер в ГКГН | 0053281 |
|
|
|
.svg)
Товзан-Юрт, Товзан-Юхе (хӀир. Комгæрон, эрс: Комгарон) — ГӀалме шахьаре ула юрт. Таханара Комгарон шин даькъах латт — шин гӀалгӀай юртах: Товзан-Юртах шийхи, Шолжа-Юртахи.
«Товзан-Юрта юрта хьисапе моттиг» яхача муниципальни кхоллама административни юкъ я.
ЦӀи
ГӀалгӀай меттала юрт Товзан-Юрт[3][4] е Товзане[5] яхаш я, иштта йовзаш я Товзан-Юхе[6] е Товззана юхе[5] яха цӀи а. Товзан яхача къонахчун цӀерагӀа хул из[3].
ХӀирий меттала Комгæрон я, цунга хьежжа эрсий меттала а Комгарон яхаш я, иштта меттагахь Шолжа-Юртах хьакъоастаергйолаш Верхний Комгарон[3] е Комгарон-1 оалаш я. Хьалха гӀалгӀай меттала мо Таузень-Юрт[3] яхаш хиннай, тӀаккха советий хана цхьан юкъа́ — Таузен-Юрт аьнна язъяьй, хӀанз а язъю цкъаза ишта[4].
Географи
Юрт улл ГӀалме шахьара зӀилбухен-малхбоалехьарча даькъе, Шолжа аьтта берда тӀа, цох яха кхетача моттига́ духьал. Юрт шахьара юкъ йолча Шолхех 12 км зӀилбухен-малхбоалехьеи, Бурох малхбоалехьа 18 км гаьнеи.
Товзан-Юртал малхбузехьа Шолжа-Юрт улл, цунна ӀотӀехваьлча дӀахо — Ахкий-Юрт. Юрта йисте, зӀилбухехьа Къулбаседа Кавказерча РФ МВД чурча бӀун дешара юкъарче я.
Тархьар
Товзан-Юрт XVIII-гӀа бӀаьшере гӀалгӀа́ша йилла́лга лоархӀ. Эрсашта Таузень-Юрт яхаш йовзаш хиннай из[3].
Эрсий-кавказхой тӀом йистебаьнначул тӀехьагӀа 1861-ча шера[3] кхыча юрташкара мо гӀалгӀай дӀакхолха а баь,Тийрка гӀазкхий зӀанарера гӀазкхий Ӏохайшаб хӀанз юрт уллача Аки-Юртовская яхаш цӀи йолаш станица а йилла́. Из 1874-ча шера хиннад а оалаш да[7]. 1908-ча шера гӀазкхаша къаьнара цӀи Воронцово-Дашковски яхачох хийцай[8].
1920-гӀа шераш долалуш кхыча юххьанца гӀалгӀай хиннача юрташкара мо гӀазкхий арабаьхаб, юрта́ Таузен-Юрт аьнна эрсий меттала а цӀи тиллай, тӀаккха гӀалгӀай Ӏохайшаб цига ГӀалгӀай автономе областа́ юкъе а яха́.
1944-ча шера гӀалгӀайи нохчийи СибарегӀа Ӏобахийтачул тӀехьагӀа ХӀирий АССРа доалахь дӀа а енна Комгарон аьнна цӀи тиллай.
1973-ча шера Товзан-Юртах иштта Шолжа-Юрт хьа а те́ха́ цхьа юрт хьаяьй царех.
Инфраструктура
Товзан-Юрт ше йоккха юрт яц, цох хьате́ха йола Шолжа-Юрт шозза йоккхагӀа я къаьнарча Товзан-Юртал. Инфраструктурах лоархӀачох Товзан-Юрта йоалар лорий амбулатори я. Вешта Товзан-Юртах лоархӀаш йолча Шолжа-Юрта кхыйола объекташ а я: Товшхала цӀенош, юкъера юкъара дешар тела ишкол. Юрта администраци а Шолжа-Юрта йоал.
Бахархой
| 1926[9] | 2002[10] | 2010[11] | 2011[12] | 2012[13] | 2013[14] | 2014[15] |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 299 | ↗1678 | ↘1549 | ↘1544 | ↘1538 | ↗1546 | ↘1541 |
| 2015[16] | 2016[17] | 2017[18] | 2018[19] | 2019[20] | 2020[2] | |
| ↘1537 | →1537 | ↗1558 | ↗1568 | ↘1567 | ↗1573 |
- Къамашцара лоаттам
Ерригроссе 2010-ча шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох[21]:
| № | Къам | Дукхал, саг | Да́къа |
|---|---|---|---|
| 1 | хӀирий | 1499 | 96,8 % |
| 2 | эрсий | 20 | 1,3 % |
| 3 | кхыбараш / хьоахабаьбац | 30 | 1,9 % |
Белгалдаккхар
- ↑ Комгарон.
- ↑ 1 2 Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2020 шера наджгоанцхой бетта 1 денга. Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2020. Архиваци яьй 17.10.2020.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Куркиев, 2002.
- ↑ 1 2 Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 39.
- ↑ 1 2 Ӏарчакхнаькъан, 2017, оа. 3.
- ↑ ГӀалгӀай-эрсийи эрсий-гӀалгӀайи терминий дошлорг, 2016.
- ↑ Список населённых мест Терской области (по данным к 1 июля 1914 г.) Издание Терского Областного Статистического Комитета под редакцией Секретаря комитета С. П. Гортинского. Владикавказ, 1914.
- ↑ Полное собрание законов Российской империи. Собрание третье Отделение I. От № 29944-31329. — Directmedia, 2013-03-15. — 1041 с. — ISBN 978-5-4460-7056-5.
- ↑ Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.
- ↑ Коряков Ю. Б. Этно-языковой состав населённых пунктов России : [арх. 17 лайчилла 2020] : база данных. — 2016.
- ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по РСО-Алания. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений и населённых пунктов
- ↑ Оценка численности населения муниципальных образований Республики Северная Осетия-Алания на 1 января 2011-2015 годов. Хоам хьаийца таьрахь: 4.05.2015. Архиваци яьй 4.05.2015.
- ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла. Таблица 35. Массехана бахача наьх дукхала оценка 2012 шера наджгоанцхой бетта 1 денга. Хоам хьаийца таьрахь: 31.05.2014. Архиваци яьй 31.05.2014.
- ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2012 шера наджгоанцхой 1 денга. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Хоам хьаийца таьрахь: 16.11.2013. Архиваци яьй 16.11.2013.
- ↑ Таблица 33. Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2014 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2014. Архиваци яьй 2.08.2014.
- ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2015 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. Хоам хьаийца таьрахь: 6.08.2015. Архиваци яьй 6.08.2015.
- ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2016 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа
- ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (31.07.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2017. Архиваци яьй 31.07.2017.
- ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. Хоам хьаийца таьрахь: 25.07.2018. Архиваци яьй 26.07.2018.
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2019. Архиваци яьй 2.05.2021.
- ↑ Том 4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года (недоступная ссылка — история). Хоам хьаийца таьрахь: 27.11.2019. Архиваци яьй 19.08.2013.
Литература
- Дошлоргаш
- ГӀалгӀай-эрсийи эрсий-гӀалгӀайи терминий дошлорг = (Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов) / Сост. Н. М. Барахоева, Н. Д. Кодзоев, Б. А. Хайров. Отв. ред.: д.филол. н. проф. Н. М. Барахоева. Реценз.: д.п.н. Т. В. Жеребило, д.филол.н М. М. Султыгова; Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева. — Магас, Нальчик : «Тетраграф», 2016. — 618 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-00066-096-6.
- Ономастикон Ингушетии / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Рецензенты: доктор пед. наук, проф. Т. В. Жеребило, канд. филол. наук, с.н.с отдела ингушского языка ИНИИГН Ф. М. Костоева, Редакторы: Х.А. Накостхоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров. — Справочно-энциклопедическое издание. — М.: Центробланк, 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
- Ӏилман балхаш
- А. Куркиев. О некоторых топонимических названиях плоскостной Ингушетии // Литературная Ингушетия : журнал. — 2002. — № 2 (20). — С. 102—108.
- С. Арчаков. Мишта язъю вай юртий цӀераш? (гӀал.) // Сердало : газет. — 2017. — 9 саькура (№ 17 (11753)). — С. 3.
| ГӀалме шахьара нах ба́ха моттигаш | |
|---|---|
| |
