ГӀалгӀайчен гимн

Рувики материал
ГӀалгӀай Мехка гимн
эрс: Гимн Республики Ингушетии
Дешаш яздаьд Чуранаькъан Рамзан, 1990 шу[1]
Мукъам язбаьр Зангенаькъан Руслан, 1993 шу
Страна РФ, ГӀалгӀай Мохк ГӀалгӀайче
ЧӀоагӀъяьй 1994-ча шера бекарга бетта 27-ча дийнахьа
(гӀалгӀай къаман гулламе)[1]
2010-ча шера оагӀой бетта 7-ча дийнахьаа
(республикан законаца)[2]

ГӀалгӀай Мехка ги́мн (эрс: гимн Республики Ингушетия) — ГӀалгӀай Мехка Конституце чӀоагӀъяь йола ГӀалгӀайчен официальни паччахьалкхен фискал, къаман гимн. Байракхацеи тхьамагӀацеи цхьана ГӀалгӀайчен паччахьалкхе хилар а, цун халкъ эргаш хилар а, цун Ӏаьдалаш а гойташ дола паччахьалкхен дездараш хул царех[3].

Лекхаргашцара дӀаязъяь гимн

Официальни йоазув

Лоамий мехка хозагӏа дола дакъа
Дӏа а лаьца улл хьо, Гӏалгӏайче,
Курра йолаш никъ хьо хьай дӏахо
Дуне мел латт яха хьо, Гӏалгӏайче.

АллахI — Даьла, низ ба Гӏалгӏайченна,
Везан Даьла, йоахае Гӏалгӏайче.

Лаьтта даттӏал йоккха я човнаш,
Моастагӏаша хьа дегӏа яьраш.
Эздий хилба хьа керахьа къонгаш,
Чӏир леха, бохабе гӏаьраш.

АллахI — Даьла, низ ба Гӏалгӏайченна,
Чӏир леха низ ба Гӏалгӏайченна.

Дунен чухьа лехаргьяц атто,
Деза вайна хьагI йоаца вахар.
Лаьтта оахаш дахаргда, лаьтта,
Низ кхоаче из лаьтта аха.

АллахI — Даьла, низ ба Гӏалгӏайченна,
Лаьтта аха низ ба Гӏалгӏайченна.

Бокъонга сатувс хьа уйлаша,
Дог, тов мо, леталу хьа чӏоагӏа
Тха Даьхе, хьо массаза хийла
Кортамукъа, дех Даьлага оаха.

АллахI — Даьла, низ ба Гӏалгӏайченна,
Кортамукъа хилийта Гӏалгӏайче!

Тархьар

Чуранаькъан Рамзана язъяь байт а йолаш, Зангенаькъан Руслана мукъам болаш йола хӀанзара ГӀалгӀайчен гимн 1993-ча шера тушола бетта 7-ча дийнахьа хеза́й на́ха́ Наьсарерча Товшхала цӀеношка. Из хиннад ГӀалгӀайчен хьалхара мехкда дарже́ ва́ларца хиннача гӀалгӀай къаман съезд йолча метте. Цу хана гимн законаца чӀоагӀъяь хиннаяц кхы а. «Сердало» газета бекарга бетта хиннача номерашка шоашкара гимний эршаш Пхьиленаькъан Махьмад-СаӀида а, Угурчанаькъан Азмат-Гире а, Мерешканаькъан Султана а, Таьтенаькъан Хьажбикара а кепатехай. Цул хьалхагӀа, кхы а 1991-ча шера хургйолча республикан гимн шин куплетахи шин припевахи латташ Хьоашаланаькъан Ӏаьлас а язъяь хиннай. Чуранаькъан Рамзана йоазув а кепатехад «Сердало» газете 1993-ча шера бекарга бетта 3-ча дийнахьа, язъяь шу 1990-гӀа шу да аьнна ӀотӀа а яздаь[1][4].

1993-ча шера маьтсела бетта 15-ча дийнахьа ЦӀаьхха йолча гӀалгӀай къаман гулламе ГӀалгӀайчен официальни дездараш  (эрс.) (гӀа. хиннад дувцаш — тхьамагӀа, байракх, гимн. Царех чӀоагъяьр байракх мара хиннаяц, тӀаккха тхьамагӀийцареи гимнацареи болх кхы а чакхбаккха беза аьнна лаьрхӀа. 1993-ча шера маьцхали бетта 2-ча дийнахьа ГӀалгӀайчен мехкдаь амарца ГӀалгӀай Мехка паччахьалкхен фискалех йола комисси вӀашагӀъеллай. Маьцхали бетта 27-ча дийнахьа гимн гӀалгӀай къаман гулламе юха а ювцаш хиннай[1].

Юххера дерригача къамано ГӀалгӀайчен гимн чӀоагъяр 1994-ча шера бекарга бетта 27-ча дийнахьа хиннад гӀалгӀай къаман гулламе. Цигга чӀоагӀдаьд тхьамагӀа а, кердача нанагӀалий, Магаса, цӀи а[1].

Официально юридически гимн Чуранаькъан Рамзана дешаши, Зангенаькъан Руслана мукъами болаш чӀоагӀъяьй ГӀалгӀай Мехка Халкъа Гулламо 1997-ча шера бекарга бетта 3-ча дийнахьа[К. 1].

2002-ча шера мехкда Заьзганаькъан Мурад хьалха а волаш ГӀалгӀайче керда хьакимаш тӀабаьхкача хана паччахьалкхе оттача хана даь хиннача соцамашка юхахьежа болабеннам, паччахьалкхен дездарашцара гӀулакх а цу кампанена юкъедаха́д. Цу юкъа́, официально кхайкадаь хиннадеце а, гимн лакхар запретить даь хиннад. Цкъаза мукъам мара оттабайташ хиннабац дешаш доацаш. Гимн гӀалгӀай диаспорас арахьа лелаеш хиннай йицъенна наха юкъера дӀа ца йоалаш. Рока  (эрс.) (гӀа. жанра ӀаьдалагӀа яьккха а хиннай из[5], «LKN» тоабано 2007-ча шера тов бетта 8-ча дийнахьа концерте лекхай из духхьашха.

Мурада распоряженеца ГӀалгӀайчен къаьнара гимн дӀа а яьккха кердаяр тӀаэцаргйолаш эшар хьадайтад: дикагӀа йола литературан йоазув хоржаш йола конкурс дӀакхайкаяьй, комисси а вӀашагӀъеллай хьакимел совгӀа цӀихеза гӀалгӀай оазархой юкъе болаши (Вешкаранаькъан Мухьмад, Пхьиленаькъан Мухьмад-СаӀид, Хамхой Ваха, Чахкенаькъан СаӀид), Ӏилманхой юкъе болаши (Дахкилганаькъан ИбрахӀим, Коазой Мухьмад). Мехка зарбангахьа ткъаь иттнега кхоачаш гимна анонимни йоазонаш даь хиннад моттигерча наха язъяь. Комисси царга хьажа а хьежа́, кердача гимналла Чахкенаькъан СаӀида йоазув хьахержад, кхаь куплетахи цхьан припевахи латташ хиннад из. Эрсий меттала дола таржам Ляпин Игорьс  (эрс.) (гӀа. даь хиннад, тӀаккха мукъам Димаев Ӏаьлас язбаьб. Из реформа гӀалгӀай къамано къоабал ца еш раьза боацаш йитай, тӀаккха керда композици цкъа а гимн йолаш наха юкъе хезийтаяц[5].

ЙӀаьхача хана къам духьала а долаш юххера ханара хьалха Заьзгаьнаькъан Мурад ГӀалгӀайчен мехкдаь даржера дӀаваьккхачул тӀехьагӀа керда мехкда волаш Евкуранаькъан Ювназ-Бек оттаваьв. Дукха ха ялалехьа кердача хьакимо еррига духьаленаш дӀа а яьха́ къаьнара гимн йитай, тӀаккха 2010-ча шера оагӀой бетта 7-ча дийнахьа ГӀалгӀайчен гимна йоазуви мукъами Мехка конституце законаца чӀоагӀдаьд[К. 2].

2013-ча шера ГӀалгӀай Мехка Халкъа гулламо ГӀалгӀайчен гимн на́ха́ юкъе чӀоагӀагӀа йоаржаяра духьа эрсий меттала таржам даь арахецар дувцаш хиннад[6].

Эрсий меттала дола официальни доаца таржам:

В красивейшей части горного края
Лежишь ты, Ингушетия.
Гордо идёшь по своему пути в будущее,
Вечно живи ты, Ингушетия.

Аллах Всевышний, дай силы Ингушетии!
Боже, храни Ингушетию!

Земля может разверзнутся
От ран, врагами тебе нанесённых.
Да будут благородны сыны ушедшие!
Да отомстят живущие за них!

Аллах Всевышний, дай силы Ингушетии!
Дай силы, чтобы отомстить!

Лёгкой жизни мы не ищем,
Жить хотим без чёрной злобы
Землю свою возделываем,
Пусть хватит сил для этого.

Аллах Всевышний, дай силы Ингушетии!
Землю возделывать силу дай!

Твои мысли о справедливости,
Твоё сердце горит,
Как вспыхнувший уголёк.
Будь вечно свободна, земля наших отцов.
Мы просим об этом Всевышнего.

Аллах Всевышний, дай силы Ингушетии!
Пусть свободной будет Ингушетия!

Гимн лелаяр

ГӀалгӀайчен гимн лелаяр Ӏохьоахадаь да «ГӀалгӀай Мехка Паччахьалкхен гимнах лаьца» яхача 2010-ча шера оагӀой бетта 7-ча денара № 57-РЗ йолча ГӀалгӀай Мехка Конституце Закона тӀа. Цо яхачох, ГӀалгӀай Мехка Паччахьалкхен гимн лакха йиш йолаш я оркестра, хора, оркестра-хора е кхыча вокалеи лекхаргийи эрше. Из локхаш оазеи видеони дӀаяздара гӀирсех а, телеи радиони трансляце гӀирсехи пайда эца йиш йолаш да. ГӀалгӀай Мехка Паччахьалкхен гимн цхьан даькъе лекхаргашца лакха йиш йолаш а я — цхьа куплет дӀалокх припеваца. ГӀалгӀай Мехка Паччахьалкхен гимн оттаяьча мукъама редакцегӀеи йоазонагӀеи лакха езаш я.

ГӀалгӀай Мехка паччахьалкхен гимн лекхаш я:

  • ГӀалгӀай Мехкда ший дарже эттачул тӀехьагӀа — цо байӀат а енна, Россе Федераце паччахьалкхен гимн лекхачул тӀехьагӀа;
  • ГӀалгӀай Мехка паччахьалкхен Ӏаьдала маьжений кулгалхой, моттигерча шедоалдара маьжений кулгалхой дарже увттача хана — Россе Федераце паччахьалкхен гимн лекхачул тӀехьагӀа;
  • ГӀалгӀай Мехка Халкъа Гуллама сессеш хьае́лача ханеи дӀакъовлача ханеи;
  • ГӀалгӀай Мехка Паччахьалкхен байракх хьалъайъеш официальни церемони йолча ханеи, кхыча официальни церемонешкеи;
  • Кхыча паччахьалкхений дай, кхыча паччахьалкхений доалчений кулгалхой, кхыча паччахьалкхений официальни викалаш, иштта паччахьалкхенашта юкъерчеи доалченашта юкъерчеи организаций кулгалхой зерат деш ГӀалгӀай Мехка боагӀаш-болхаш еча церемонешка Россе Федераце паччахьалкхен гимн лекхачул тӀехьагӀа;

Иштта ГӀалгӀай Мехка паччахьалкхен гимн лакха йиш йолаш я:

  • сийленгаши сийлен хьаракаши хьаделача хана;
  • ГӀалгӀай Мехка паччахьалкхен совгӀаташ луш йола церемонеш хьаелача ханеи дӀакъовлача ханеи;
  • Россе Федерацеи ГӀалгӀай Мехке паччахьалкхен цӀайнашта хетадаь дола цӀайна гулламаш хьаделача ханеи дӀакъовлача ханеи;
  • ГӀалгӀай Мехка доазон тӀа спорта яхьаш дӀахьоча хана официальни церемонешка — уж яхьаш дӀаяхьара бокъонашка хьежжа;
  • Паччахьалкхен маьженашеи, моттигерча шедоалдара маьженашеи, иштта паччахьалкхени паччахьалкхен йоацача организацешеи кхыйола езъеш йола болх-моттиг дӀахьоча хана.

Из доацаш ГӀалӀгай Мехка Паччахьалкхен гимна́ трансляци ю ГӀалгӀай Мехка доазон тӀа кхайкаеш йолча паччахьалкхен телевиденеи радиони компанеша — кхайкаяр доладалалехьеи чакхдаьнначул тӀехьагӀеи, тӀаккха кхайкаяр бӀарчча дийнахьа яле — моттигерча хана Ӏуйран 6 сахьати бийса 12 сахьати даьлча.

Белгалдаккхар

Доашхамаш

  1. ↑ Постановление Народного Собрания — Парламента Республики Ингушетия от 3 апреля 1997 года № 233.
  2. ↑ Конституционный закон Республики Ингушетия от 7 декабря 2010 г. № 57-РЗ «О Государственном гимне Республики Ингушетия».

Бовхамаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Патиев, 2019, оа. 152.
  2. ↑ Патиев, 2019, оа. 154.
  3. ↑ Конституция РИ, 1994, ст. 106.
  4. ↑ Гимн Республики Ингушетия (20.09.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 7.10.2025.
  5. ↑ 1 2 Патиев, 2019, оа. 153.
  6. ↑ Слова гимна Ингушетии переведут на русский язык. regnum.ru. Регнум (10.10.2013). Хоам хьаийца таьрахь: 17.09.2025.

Литература

  • Патиев Я. С. Республика Ингушетия: события и даты : справ. изд. — М. : Центробланк, 2019. — 352 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-91303-014-6.

ТӀатовжамаш

Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=ГӀалгӀайчен_гимн&oldid=126539206»