Наьсарен шахьар

Рувики материал
муниципальни шахьар
Наьсарен шахьар
эрс: Назрановский район
Nazran district 2.jpg
43°11′36″ с. ш. 44°53′19″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
ЮкъейоагӀ ГӀалгӀайченна
Шийна чулоац 9 муниципальных образований
Админ. юкъ Наьсаре
Шахьара да́ МутаӀаланаькъан Ӏийсай Мувса
Муниципальни шахьара совета тхьамада Къоастой Эзмана Мувса
Тархьари географии
Хьаяь таьрахь 1924 шу
Лаьтта

430,40[1] км²

  • (4-гӀа моттиг)
Сахьата оаса MSK (UTC+3)
Бахархой
Бахархой

↗106 345[2] саг (2022)

  • (19,9 %, 2-гӀа моттиг)
Айхал 247,08 чел./км² (6-е место)
Къамаш гӀалгӀай, кхыбараш
Ди лелабераш сунний бусалбаш
Официальни метташ гӀалгӀай, эрсий
Дагарга идентификатораш
ОКАТО 26 220
ОКТМО 26 605
Телефоний код 8732
Официальни мазаоагӀув
Наьсарен шахьар карта тӀа
РУВИКИ.Медиа логотип РУВИКИ.Медиа чура файлаш

Наьсарен шахьар (эрс: Назра́новский райо́н) — ГӀалгӀай Мехкара административно-лаьттан цхьоаллеи муниципальни кхоллами (муниципальни шахьар).

Административни юкъ Нана-Наьсаре я ше шахьара юкъе йодаш а йоацаш.

Географи

Наьсарен шахьар ГӀалгӀай Мехка юккъерчеи малхбузехьарчеи даькъе улл. ГӀинбухехьа цун гӀай да МагӀалбика шахьарца, малхбоалехьа — Шолжа шахьарцеи Илдарха-ГӀалацеи, зӀилбухехьа — ГӀалме шахьарца. Нана-Наьсареи Магаси цхьайолча моттигашка ХӀирийченца доазув долаш я, цхьабакъда вешта гобаьккха Наьсарен шахьар я царна гонахьа.

Доазув мишта къоастадаьд хьежача, дар дувцаш хилча, шахьар шин даькъах латт ала йиш йолаш я. ЗӀамагӀдолча малхбузехьарча даькъе ТӀой-Юрти, Долакха-Юрти ГӀайрбика-Юрт улл — ГӀалме атагӀенна аьттехьара ӀотӀалатт хьалхара шиъ, тӀаккха кхоалагӀъяр АргӀий босе тӀа улл.

Шахьара малхбоалехьарча даькъо а чулоац Шолжа АргӀий дакъа (Албаскина (?), 777,9 м), къулбехьехьа — Ӏаьржача лоамий  (эрс.) (гӀа. дакъа (Ӏаьлий-Юрт, ГӀаьзе-Ков, СурхотӀе, Яндаре цар босенаштеи царна юкъерча атагӀенашкеи ухк). Укх шахьаре латтача доккхагӀча лоамех лоархӀ Сайвеннадукъ яха лоам (1160,6), Ӏаьлий-Юртах зӀилбухен-малхбоалехьа латт из. ЗӀилбухехьара гӀинбухен-малхбоалехьа шахьара малхбоалехьарча даькъе Шолж да додаш, шахьаре долаш цох хьакхет цун ганаш а: Сурхохийи (цу тӀа латт СурхотӀе, цох шийх Кени Бари-Аьлеи да кхеташ), Наьсари (Наьсаренна юкхе гӀолла доагӀаш да из Шолжах Буро-КӀалха а кхеташ). Шолжа атагӀа ухкарех я Экажакъонгий-Юрт, Буро-КӀале, Пхьилекъонгий-Юрт, иштта къаьстта пхьен округ йола Магас. Иштта лоархӀаме хин объект лоархӀ Ӏаьлаха-Чуртен ор — Буро-КӀалеи, Пхьилекъонгий-Юртеи гӀолла додаш да из, цул тӀехьагӀа Шолжа АргӀага гӀолла МагӀалбика шахьаре а додаш.

Тархьар

ХӀанз Наьсарен шахьар йолча метте нах ба́ха дукха ха я. Тайп-тайпарча къамаша къувсаш, цкъа гӀаьбартошка а кхоачаш, тӀаккха юха гӀалгӀашка а кхоачаш хьаденад цун тархьар. Цул тӀехьагӀа гӀалгӀай лоамара шаьрача ӀокӀалабовла болабенначул тӀехьагӀа юха юрташ а йийхка, керда шахьар хьахиннай цига наьсархой шахьар. Цу къаьнарча гӀалгӀай шахьарца дувзаденна шахьара тархьар а.

Таханарча Наьсарен шахьара гаргга хӀама 1924-ча шера хьахиннай административно — из вӀашагӀъеллай ГӀалгӀай автономе областа лоаттаме. 1944—1957-ча шерашка гӀалгӀай мехках баьхачул тӀехьагӀа Наьсаренах Коста-Хетагурово хьаяь хиларга хьежжа, шахьарах а Коста-Хетагуровски аьнна цӀи тиллай. Нохч-ГӀалгӀай Автономе Советий Социалистически Республика вӀашагӀйоаккхача хана 1991—1992-ча шерашка ГӀалгӀайче йисай шахьар.

Муниципальни шахьара статус Наьсарен шахьара́ 2009-ча шера мара еннаяц[3]. Цу хана юкъейихьай цунна юрта хьисапе моттига статус йола 10 муниципальни кхоллам а[3].

Бахархой

Охлой дукхал
2002[4]2010[5]2011[6]2012[7]2013[8]2014[9]
85 021↗87 851↗88 136↗90 697↗92 514↗94 254
2015[10]2016[11]2017[12]2018[13]2019[14]2020[15]
↗96 312↗97 234↗98 102↗99 430↗101 112↗102 657
2021[16]
↗107 189
25 000
50 000
75 000
100 000
125 000
150 000
2011
2016
2021
Къамашцара лоаттам

Ерригроссе хьисап деш 2002-чеи 2010-чеи шера дӀаяздаьчох[17][18]:

Хьисап даь шу 2002 2010
гӀалгӀай 75 078
(88,31 %)		 86 551
(98,52 %)
нохчий 9 225
(10,85 %)		 176
(0,20 %)
эрсий 112
(0,13 %)		 109
(0,12 %)
кхыбараш 606
(0,71 %)		 1 015
(1,16 %)

Муниципальни-лаьттан оттам

Наьсарен шахьара юрта хьисапе моттигаши, иззамо цӀи йола юрташи
     Ӏаьлий-Юрт      Буро-КӀале      ГӀаьзе-Ков      Долакха-Юрт (гӀинбухехьарча ГӀайрбика-Юртаца)      ТӀой-Юрт      Пхьилекъонгий-Юрт      СурхотӀе      Экажакъонгий-Юрт      Яндаре

2010-ча шера денз Наьсарен муниципальни шахьара лоаттаме 9 юрта хьисапе моттиги 10 нах ба́ха моттиги я.

№Юрта хьисапе
моттиг		Административни
юкъ		Нах ба́хача
моттигий
дукхал		БахархойМайда,
км²
1Ӏаьлий-ЮртӀаьлий-Юрт1↗6948[2]65,19[1]
2Буро-КӀалеБуро-КӀале1↗11 651[2]9,00[1]
3ГӀаьзе-КовГӀаьзе-Ков1↗2048[2]21,00[1]
4Долакха-ЮртДолакха-Юрт2↗7786[2]51,40[1]
5ТӀой-ЮртТӀой-Юрт1↗18 834[2]70,18[1]
6Пхьилекъонгий-ЮртПхьилекъонгий-Юрт1↗16 370[2]119,70[1]
7СурхотӀеСурхотӀе1↗13 295[2]16,00[1]
8Экажакъонгий-ЮртЭкажакъонгий-Юрт1↗19 876[2]43,90[1]
9ЯндареЯндаре1↗9537[2]34,03[1]

2009-ча шера муниципальни шахьаре 10 муниципальни кхоллам хиннаб юрта хьисапе моттига статус а йолаш[3].

2010-ча шера ГӀайрбика-Юрт юрта хьисапе моттиг хинначара дӀа а яьккха Долакха-Юртах дӀатехай[19].

Нах баха моттигаш

№Нах ба́ха моттигТайпаБахархойЮрта хьисапе
моттиг
1Ӏаьлий-Юртюрт↗6948[2]Ӏаьлий-Юрт
2Буро-КӀалеюрт↗11 651[2]Буро-КӀале
3ГӀаьзе-Ковюрт↗2048[2]ГӀаьзе-Ков
4ГӀайрбика-Юртюрт↗258[20]Долакха-Юрт
5Долакха-Юртюрт↗7158[20]Долакха-Юрт
6ТӀой-Юртюрт↗18 834[2]ТӀой-Юрт
7Пхьилекъонгий-Юртюрт↗16 370[2]Пхьилекъонгий-Юрт
8СурхотӀеюрт↗13 295[2]СурхотӀе
9Экажакъонгий-Юртюрт↗19 876[2]Экажакъонгий-Юрт
10Яндареюрт↗9537[2]Яндаре

Галерей

  • Кавказа лоамаш тӀехьашка а долаш хьатӀаяьккха Наьсарен шахьар

    Кавказа лоамаш тӀехьашка а долаш хьатӀаяьккха Наьсарен шахьар

  • Наьсарен шахьара сурт

    Наьсарен шахьара сурт

  • Наьсарен шахьара сурт

    Наьсарен шахьара сурт

ЦӀихеза шахьархой

Наьсарен шахьарера хьабаьннаб дукха цӀихеза гӀалгӀай.

Белгалдаккхар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Республика Ингушетия. Общая площадь земель муниципального образования. Хоам хьаийца таьрахь: 12.11.2025. Архиваци яьй 8.07.2018.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2022 года. Федеральная служба государственной статистики. Хоам хьаийца таьрахь: 26.04.2022.
  3. ↑ 1 2 3 Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ. «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа». Docs.cntd.ru. Электронный фонд нормативно-технической и нормативно-правовой информации Консорциума «Кодекс» (2009). Хоам хьаийца таьрахь: 15.10.2025.
  4. ↑ https://web.archive.org/web/20120203125040/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls.
  5. ↑ https://web.archive.org/web/20131219030109/http://ingstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/807444004f0ad8f7aab1ba22524f7e0f/Оценка+численности++населения+2011-2013.htm.
  6. ↑ https://web.archive.org/web/20131219030109/http://ingstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/807444004f0ad8f7aab1ba22524f7e0f/Оценка+численности++населения+2011-2013.htm.
  7. ↑ https://web.archive.org/web/20130516092833/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar.
  8. ↑ https://web.archive.org/web/20131012013314/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar.
  9. ↑ https://web.archive.org/web/20140810202114/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar.
  10. ↑ https://web.archive.org/web/20150923180801/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar.
  11. ↑ https://web.archive.org/web/20161030072403/http://ingstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/a72948004cbc5f5e8bc9df4fc772e0bb/Численность+нас-2016.htm.
  12. ↑ http://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar.
  13. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar.
  14. ↑ https://web.archive.org/web/20210502132133/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar.
  15. ↑ https://web.archive.org/web/20200822004543/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar.
  16. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx.
  17. ↑ Этнокавказ. Национальный состав Назрановского района по переписи 2002 года. Хоам хьаийца таьрахь: 12.11.2025. Архиваци яьй 5.11.2014.
  18. ↑ Том 4. Таблица 04-04. Население Ингушетии по национальности и владению русским языком. Хоам хьаийца таьрахь: 12.11.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 6.03.2016.
  19. ↑ Закон РИ от 13 февраля 2010 года № 5-РЗ «Об объединении муниципальных образований сельское поселение Долаково и сельское поселение Гейрбек-Юрт в Назрановском районе». Хоам хьаийца таьрахь: 12.11.2025. Архиваци яьй 26.02.2015.
  20. ↑ 1 2 ГӀалгӀай Мехка бахархой дукхал, уж бахача моттигашка гӀолла (01.01.2019).

ТӀатовжамаш

Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Наьсарен_шахьар&oldid=126538675»