СоагӀапче

Рувики материал
Юрт
Сагопши
Соагӏапче
43°29′05″ с. ш. 44°35′17″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ГӀалгӀайче
Муниципальни шахьар МагӀалбика
Юртда ЦӀоканаькъан (Галай) Макшарипа Къурайш
Тархьари географии
Йиллай 1863-ча шера
ХьалхагӀа хинна цӀераш 1874 кхачч. — Новый Ах-Барзой
1944 кхачч. — СоагӀапче (Сагопши)
1958 кхачч. — Ногцард
Майда 160,00 км²
Лакхал 397 м
Ӏалама лоаттам тӀаьда юккъера (Dfb)
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой ↗12 789[1] саг (2022)
Айхал 79,93 саг/км²
Къамаш гӀалгӀай
Ди лелабераш сунний бусалба
Паччахьалкхен мотт гӀалгӀай, эрсий
Дагарга идентификатораш
Телефоний код +7 8734
Пошта индекс 386340
Код ОКАТО 26215840001
Код ОКТМО 26615405101
Номер в ГКГН 0155326
СоагӀапче (Россия)
Точка
Сагопши
Red pog.svg
Москва

СоагӀапче (эрс: Сагопши) — ГӀалгӀай мехка МагӀалбика шахьара юрт.

Географи

Юрт Шин аргӀа юкъе ул, дукхагӀа Шолжа АргӀан гӀинбухерча босе тӀа. Шахьара юкъ йолча МагӀалбиках зӀилбухехьа латт, иштта зӀилбухен-малхбоалехьа йоаллача Магасах 60 км гаьна я.

Юхе я́да нах баха моттигаш: гӀинбухехьа — МагӀалбик, гӀинбухен-малхбоалехьа — Къулбехьера (юрт), малхбоалехьа — Заьзгакъонгий-Коа, зӀилбухен-малхбоалехьа — Черкъий-Юрт, зӀилбухен-малхбузехьа — Дола-Коаи Инаркъеи[2].

Тархьар

ХӀанзара СоагӀапче улла моттиг гӀалгӀай лоам хьалбаха́чул тӀехьагӀа ЗӀамига ГӀаьбартех лоархӀаш хиннай. Цига ПсыгӀоабже яхача хи тӀа (гӀаьб.-чер. Псыгъуабжэ — тайша хий) ши юрт хьахьиннай шоайла 3 км гаьна мара йоацаш[3]: цаӀ Боканаькъан Цокалочун[таржам де деза] юрт хиннай — МагӀара СоагӀапче (цига дукхагӀа Илдарха-ГӀалий тӀара нах бахаш хиннаб), шоллагӀа Гатагажанаькъан Аламкача[таржам де деза] юрт хиннай, хӀаьта цига баьхараш (Тарской долины (село Абреково)[таржам де деза] баха ЭгӀара СоагӀапче и[4].

1865-ча шера Боканаькъанчун эйла Ӏойоассаенна хиннай бахархоша Хьункархой мехка хӀижрат дар бахьан долаш, хӀаьта даьсса цӀенош ГӀалгӀай мехка ба́ха Ӏийнача кхыча оарстхоша дизад, хӀаьта эйла керда цӀи тиллай — Керда Ах-Барзой[5]. 

1874-ча шера низагӀа шаьрача ӀокӀала а боахаш ши эйла вӀашагӀтехай[6], ишта хӀанзара СоагӀапче хьахиннай.

БӀорахой тӀема хана Деникина чӀоагӀа духьаллаьттай юрт, Гарданаькъан Тоаркхо-Хьажа хьалха а волаш. Боканаькъан Хаме Ахьмада яздаь «Беке къонгаш» цу замах хинначох да.

1944-1957-ча шерашка вайнах мехках баьккхача ханеи Нохч-ГӀалгӀай АССР дӀаяьккхача ханеи эйла Ногцард яхаш а йолаш ГӀинбухера-ХӀирий АССРа лоаттаме хиннай[7], бакъда 1958-ча шера эйла ший хинна цӀи меттаоттаяьй — СоагӀапче (Сагопши).

Бахархой

Бахача наьха дукхал
1926[8]2002[9]2006[10]2007[10]2008[10]2009[10]2010[11]
2381↗10 738↗11 221↗11 336↗11 461↗11 646↘10 048
2011[11]2012[11]2013[11]2014[12]2015[13]2016[14]2017[15]
↗10 076↗10 360↗10 604↗10 950↗11 247↗11 487↗11 675
2018[16]2019[17]2020[18]2021[19]2022[1]
↗11 918↗12 158↗12 442↗12 614↗12 789
Къамай лоаттам

2010-ча шера хьисап деш нах дӀаязбара хоамах[20]:

№КъамДукхал (саг).Да́къа
1гӀалгӀай9 94098,93 %
2кхыбараш1081,07 %

ГӀорбаьнна нах

Белгалдаккхар

  1. ↑ 1 2 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2022 года. Федеральная служба государственной статистики. Хоам хьаийца таьрахь: 26.04.2022.
  2. ↑ Карта Чечни и Ингушетии (rar) (не ранее 1995). Хоам хьаийца таьрахь: 2.01.2010.rar. Объём 8 МБ.
  3. ↑ СПРАВКА «К вопросу о границах Республики Ингушетия с Чеченской Республикой» Назрань, 2012 г.
  4. ↑ Марьям Яндиева, Адам Мальсагов, «Ингушетия и ингуши», Москва, 1999 г.
  5. ↑ Иванов М. А., «В горах между рр. Фортангой и Аргуном», 1902 г.
  6. ↑ Рапорт. Начальник Владикавказского округа, отдел 1-й, 18 июля 1872 года, № 4228, г. Владикавказ Начальнику Терской области.
  7. ↑ В Президиум Верховного Совета РСФСР. Президиум Верховного Совета Северо-Осетинской АССР просит утвердить его постановление о переименовании населённых пунктов в новых районах, вошедших в состав Северо-Осетинской АССР… (см. документ № 99)
  8. ↑ Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.
  9. ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архиваци яьй 3.02.2012.
  10. ↑ 1 2 3 4 Численность населения республики Ингушетия по населённым пунктам 2006-2012 года. Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2013. Архиваци яьй 17.10.2013.
  11. ↑ 1 2 3 4 Оценка численности населения 2010-2013. Хоам хьаийца таьрахь: 23.08.2014. Архиваци яьй 23.08.2014.
  12. ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2014. Архиваци яьй 2.08.2014.
  13. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Хоам хьаийца таьрахь: 6.08.2015. Архиваци яьй 6.08.2015.
  14. ↑ Численность населения Республики Ингушетия по состоянию на 1 января 2016 года в разрезе населённых пунктов. Хоам хьаийца таьрахь: 8.08.2016. Архиваци яьй 8.08.2016.
  15. ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (31.07.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2017. Архиваци яьй 31.07.2017.
  16. ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. Хоам хьаийца таьрахь: 25.07.2018. Архиваци яьй 26.07.2018.
  17. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2019. Архиваци яьй 2.05.2021.
  18. ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2020 шера наджгоанцхой бетта 1 денга. Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2020. Архиваци яьй 17.10.2020.
  19. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года. Хоам хьаийца таьрахь: 27.04.2021. Архиваци яьй 2.05.2021.
  20. ↑ Том 4. Таблица 04-04. Население Ингушетии по национальности и владению русским языком. Хоам хьаийца таьрахь: 4.06.2019. Архиваци яьй оригинала тӀара 6.03.2016.
  21. ↑ Боков А. Торко-Хаджи Гарданов // Грозненский рабочий. — 1988. — 5 ноября. — С. 3.