Хотталура дожар
Хотталура дожар (эрс: вещественный падеж) — хьанах? сенах? яхача хаттарашта жоп луш дола дожар да.
МаӀан
Хотталура дожара тайп-тайпара маӀанаш да:
• Цо хьахьокх хӀама сенах хьаяьй. Масала: ЦӀенош кирпишкех деттад. Боалех варени ю. Берцах Ӏов йоаккх.
• Хотталура дожар лел хӀама е саг кхычарна юкъера хьакъоастадар маӀан долаш. Масала: Цун вежарех дикагӀвар ва из. Са берех шиъ деша дагӀа.'
'
• Хотталура дожар лел хӀама малагӀча хӀаман юкъера хьайоал белгалдоаккхаш. Масала: Лаьттах ганз еллай. Даьтта шурех доалл. Мехкдаьтта лаьттах доалл.
• Хотталура дожар тардира маӀан долаш а лел. Масала: БоргӀалах Ӏа́ха е́на котам яьттӀай.
• Хотталура дожаро хьахьокх дувцар хьанах е сенах да. Цу маӀане из нийслу эрсий метта чухь о, обо дешхьалхенашца предложни яхача дожарца: Масала: Сай вежарех дукха дийца аз. Кхолламах дукха дар ала. Наьнах лаьца долча дувцарашта юкъе хьехархочо белгалбаьккхар Мухьмада болх[1] [2].
Кхыча тайпара цу дожарех иллатив оал[3]. Малсаганаькъан Кураза Зоврбика Чудар хьахьокхари (заключающий), хьадалар хьахьокхари (извлекающий) аьнна дийкъад из дожар. Масала: Говрах айп доал (эрс. в лошади заключается порок). Лоамах дукха рузкъа доал (эрс. в горе находится много богатств. Буц лаьттах хьаяьннай (эрс. трава выросла из земли). Из саг Даьлах ваьннав (эрс. отошедший от Бога)[4].
Дожара кеп хьакхоллар
Хотталура дожара форма хьахул доала дожара форман ларда -х / -ха яха аффикс тӀатохарца: берах — берех, наьнах — ноаноех, къоаламах — къоаламех. Укх дожаре латта цӀердешаш дӀаоалача хана чаккхе -х зовне ювл (-гӀ хоз). Дагалаца деза цига дилла чаккхе -х язъе езалга.
Синтаксисе
Предложене чу хотталура дожаре латтача цӀердешаех кхоачам хул. Масала: Сагах доацар ма дувца.
Белгалдаккхар
- ↑ Аушева, Оздоева, 2021, оа. 18.
- ↑ Гандалоева, 2023, оа. 105.
- ↑ Дешериев, 1963, оа. 419.
- ↑ Мальсагов, 1925, оа. 33.
Литература
- Мальсагов З. К. Ингушская грамматика со сборником ингушских слов. — Владикавказ : Гостипография «СВЕТ», 1925. — 33 с.
- Дешериев Ю. Д. Сравнительно-историческая грамматика нахских языков и проблемы происхождения и развития горских кавказских народов. — Грозный : Чечено-Ингушское книжное издательство, 1963. — 435 с.
- Аушева Э. А. Оздоева Э. Г. ХӀанзара гӀалгӀай мотт.Морфологи. — Наьсаре : «Кеп», 2021. — 19 с.
- Гандалоева А. З. ГӀалгӀай мотт. — Наьсаре : «Кеп», 2023. — 106 с.
