ЮртетӀа
| тархьара пхьа / кхаьлл | |
| ЮртетӀа | |
|---|---|
| эрс: Юртите | |
 | |
| Регион | Кавказ (Даькъасте) |
| Мур | XV-XVII бӀаьшераш |
| Мохк |
 Россе Федераци,  ГӀалгӀайче, Шолжа шахьар |
| Бахархой | хӀанз саг вахац |
| Чулоац | йохаяьча хьале гӀалаш |
| 43°01′02″ с. ш. 45°04′49″ в. д.GЯO | |
ЮртетӀа (эрс: Юртите) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман пхьа я. ГӀалгӀай Мехка Шолжа шахьаре улл. Тархьара архитектурах лоархӀа XV-XVII бӀаьшерий гӀишлонаш я укхаза: гӀалаш, вӀовнаш, маьлхара кашамаш. ЮртетӀа улла лаьтта заповедни зона лоархӀаш а Ӏаьдало лорадеш а да.
Административни лоархӀаш хилча ЮртетӀа улла лаьтта «юрта хьисапе моттиг Оалкам» яхача муниципальни кхоллама́ юкъедодаш да, амма ше ЮртетӀа, кхыйола пхьанаш мо, «юрт» яха статус йолаш хьакъоастаяьяц законагӀа.
ЦӀи
ГӀалгӀай меттала укх пхьанах (е вешта аьлча, укх кхаьллах) ЮртетӀа оал[1]. Эрсий меттала «Юртите» язду[1].
Статус
Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, гӀалгӀай лоам Шолжа шахьаре а Шолжа шахьаре а яда дукхагӀа йола шира пхьанаш «село» аьнна статус а енна, массехк муниципальни кхоллама́ юкъейолхаш я. Амма ер «ЮртетӀа» яхар, вожаш мо, 2009 шерарча саькура бетта 23-ча ден 5-РЗ номер йолча ГӀалгӀай Республика Закона тӀа къаьстта белгалъяьккхаяц «юрт» яха статус йолаш[2].
«Юрт» яха статус йолаш еце а, моттигерча шедоалдарах лаьца долча закона тӀа хьоахаяь еце а, из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «кхала» е «пхьа» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.
Географи
ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа Шолжа шахьаре аргӀенашта улл «ЮртетӀа». Фортан аьрда берда тӀа улл из. Эг-чӀожаи ДаьттагӀаи юкъе улл ЮртетӀа. Гаьна доацаш Ерди-Гув боалл.
Сахьата оаса
«ЮртетӀа», беррига ГӀалгӀай Мохк мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[3].
Бахархой
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 Агиров, 2021, оа. 401.
- ↑ Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа»
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (3.06.2011).
Литература
- Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям (Highland Ingushetia. A Guide to Jeyrakh and Mountain Foothills). — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Издательство «Перо», 2021. — 416 с. — ISBN 978-5-00189-455-1.
- Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : ТПК «Центробланк», 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
ТӀатовжамаш
| |
