ТӀаьрша аре
| ТӀаьрша аре | |
|---|---|
 ТӀаьрша арарча юкъарча бӀун полигонера занятеш. 2019-ча шера наджгоанцхой бутт. | |
| Экамаш | |
| Тайпа | чукхийттаче |
| Расположение | |
| 42°57′53″ с. ш. 44°46′16″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе | |
| Россе Федерацен субъект | ХӀирийче |
| Шахьар | ГӀалме шахьар |
ТӀаьрша аре, Тарса аре (Тарс-аре) (эрс: Та́рская доли́на, Та́рская котлови́на) — Къулбаседа Кавказа юкъерча даькъе Хьунаш йолчеи Чхараш йолчеи довкъашта юкъе форда тӀехенал 750—900 метр лакхагӀа ула чукхийттаче. ДаьгӀенаш йолча дукъа чукхийтта моттиг я из. ТӀаьрша арено чулоац шийгахь Гарма аре — Тийркеи ГӀалмеи шинхиюкъ.
ЦӀи
Арен цӀи ТӀаьршера хьабаьннача наьха цӀерца ювзаенна я, лоамара ара а баьнна а́ра Ӏоховшарца цар цӀи дӀатӀаяьнна хила езаш я аренна. Ишта гӀалгӀай меттала Тарса аре (Тарс-аре) оал яхаш а хетараш да[2]. Эрсий меттала чукхийттаченах Тарская долина е Тарская котловина оал.
Буни, мехкал
Гобаьккха шера гӀа дола хьунаш я попи пхаьни ягӀаш. Арен микромехкала экам оттабу сов тӀаьдадар аьнна (шера́ 850 мм а, дукхагӀа йоачан)[3]. ТӀаьрша арен малхбузехьарча даькъе лаьттан кӀала дукха торф йоалл[4].
Тархьар
ТӀаьрша ара улл Буро тӀара зӀилбухен-малхбоалехьа, гӀалгӀай шаьрача ӀокӀалбувлача хана чӀоагӀа товш моттиг хиннай из цу гӀулакха́. Ишта ӀокӀалбувлаш хьахиннай эггара хьалха Онгушт[5].
1781-ча шера Штедера яздаьд ТӀаьрша ара чуводача ГӀалгӀай Коашке хиннай[6].
ТӀаьрша арен доазув деррига таханарча ГӀалме шахьара гӀайна́ чухьа нийслу. Цу ара улл Онгушт (вахаш 2,5 эзар саг хӀиреи, гӀалгӀаи волаш), Эрсечен Духьалъоттара министерствон полигони[7]. ТӀаьрша ара бо́даш ши машений никъ ба: ТӀаьрша шоссе малхбузехьареи (Буро тӀара), ГӀалмеца Шолхе́ бо́даш бола никъи.
ТӀаьрша аре гӀалгӀай къам санна хьахиннача моттигех лоархӀ. Ишта, масала, Наьсаре йилла́ хьалхагӀа Ӏохайшараш ТӀаьрша арера онгуштахой хиннаб[8].
Оахкамаш
1977-ча шера ТӀаьрша ара оахкамаш деча катакомбай хьисапе дола кашамаш корадаьд ала́ной заман (вай заман VIII—IX-ча бӀаьшерага дийхкад, цар чу хиннача Ӏарбий ахчага а хьежа́), цул йоккхагӀа хиннача Даргавсера кашамашка кораяь артефакташ мо артефакташ а кораяьй цу чу[9].
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 Куркиев, 2002.
- ↑ Грабовский Н. Ингуши. Их жизнь и обычаи. Сборник сведений о кавказских горцах. Вып. 9. Тифлис, 1876, с.1)[1]
- ↑ Николаев И. А. Тарская котловина. Плантариум (2017). Хоам хьаийца таьрахь: 14.11.2020. Архиваци яьй 14.11.2020.
- ↑ Григорович С. Ф. По горам и равнинам Северной Осетии. — Орджоникидзе: Сев.-Осет. кн. изд-во, 1960. — 125 с.
- ↑ Грабовский Н. Ингуши. Их жизнь и обычаи. Сборник сведений о кавказских горцах. Вып. 9. Тифлис, 1876, с.1)[1]
- ↑ https://ghalghay.com/2020/08/28/angusht-ghalghay-koashke/ Галгаевская застава в тарской(Онгушт) долине // Л. Л. Штедер. Дневник путешествия из пограничной крепости Моздок во внутренние местности Кавказа, предпринятого в 1781 году
- ↑ На полигоне Тарское прошли боевые учения. Iryston Tv (1.04.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 14.11.2020. Архиваци яьй 13.07.2020.
- ↑ Павлова О. С. Ингушский этнос на современном этапе: черты социально-психологического портрета. — М.: Форум, 2012. — С. 26—27, 35. — 384 с.
- ↑ Дзаттиаты Р. Г. Предметы импорта из катакомб Даргавса // Известия СОИГСИ. — 2016. — № 19 (58). — С. 9. Архиве диллад 16 11 2020.
ТӀатовжамаш
- А. Куркиев. О некоторых топонимических названиях плоскостной Ингушетии // Литературная Ингушетия : журнал. — 2002. — № 2 (20). — С. 102—108.