ГӀаьзе-Коа

Рувики материал
Юрт
Гази-юрт
ГӀаьзе-Коара сурт
ГӀаьзе-Коара сурт
43°15′39″ с. ш. 44°50′26″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ГӀалгӀайче
Муниципальни шахьар Наьсарен
Юрт ГӀаьзе-Коа
Юртда МутаӀаланаькъан Султана Хьусен
Тархьари географии
ХьалхагӀа хинна цӀераш 1944 кхачч. — ГӀаьзе-Коа
1958 кхачч. — Заречное
Лакхал 501 м
Ӏалама лоаттам гӀаьххьа
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой ↗2048[1] саг (2022)
Къамаш гӀалгӀай
Ди лелабераш сунний бусалба
Паччахьалкхен мотт гӀалгӀай, эрсий
Дагарга идентификатораш
Телефоний код +7 8732
Пошта индекс 386129
Код ОКАТО 26220812001
Код ОКТМО 26605440101
Номер в ГКГН 0258946
ГӀаьзе-Коа (Россия)
Точка
Гази-юрт
Red pog.svg
Москва
ГӀаьзе-Коа (Ингушетия)
Точка
Точка
Гази-юрт
ГӀаьзе-Коа (Наьсарен шахьар)
Blue pog.svg
0
Точка
Гази-юрт
РУВИКИ.Медиа логотип РУВИКИ.Медиа чура файлаш

ГӀа́ьзе-Коа[2], е ГӀаьзе-Ков[3] (эрс: Гази-Юрт) — ГӀалгӀай Мехка Наьсарен шахьара юрт я. Алхха из цаӀ юкъе йолаш муниципальни кхоллам ба «юрта хьисапе моттиг ГӀаьзе-Коа» яхаш[4].

Географи

ГӀаьзе-Коа улл Шолжа аьтта берда тӀа. Наьсаренгахьара 1,5 км гӀинбухен-малхбоалехьа улл из, Магасагахьара — 9 км гӀинбухенгахьа.

Юхе яда нах баха моттигаш: гӀинбухехьа — Пхьилекъонгий-Юрт, гӀинбухен-малхбоалехьа — Яндаре, зӀилбухен-малхбузехьа — Экажакъонгий-Юрти Наьсареи, зӀилбухен-малхбоалехьа — СурхотӀеи Алхастеи, зӀилбухехьа — Буро-КӀале, малхбоалехьа — ГӀажара-Юрт.

Тархьар

Археологе тохкамашка диллача ГӀаьзе-Коа улла лаьтта саг вахаш хиннав боарза замангара денз. Массехк тархьар-археологе сийленгаш да укхаза, товшхала тӀехьален объектий статус а йолаш: ГӀаьзе-Коара боарзаш (вай замал хьалха III-II эзаршераш), ГӀаьзе-Коара боарз (вай замал хьалха III-II эзаршераш), ГӀаьзе-Коара № 1 гӀапп-ков «ЙиӀий-Боарз» (VIII-XIII бӀаьшераш), ГӀаьзе-Коара № 2 йола гӀап-ков (V-XIII бӀаьшераш), ГӀаьзе-Коара № 1 йола цӀенге (V-XIII бӀаьшераш)[5][6].

Уж юкъедолх ГӀалгӀайчен арара массехк моттигий, Наьсарен, Ӏаьлий-Юрта, Эккажакъонгий-Юрта, СурхотӀен, Яндарен, ГӀазе-Коа, доазонех хьахулача шира гӀап-ковний а царна юкъ-юкъе нийслуча цӀенгений а йоккха а йолча, юкъара цаӀ а йолча шахьара́. Дерригаш ӀолаьрхӀача 30-ех гӀап-ков да цу шахьаре, дуккха цӀенгенаш а, уж вӀаший ювзаш духьале яра ораш а, аланой мурах дола дуккха кашамаш а. Укх моттиге хиннай йоах, цхьаболча Ӏилманхошта хетачох, шира Магас — Аланойче  (эрс.) (гӀа. яхача юкъерча бӀаьшерий паччахьалкхен нанагӀала[6].

Из ювцаш йола шахьар духьале е атта долча айеннача мотте улл. Малхбузехьара а гӀинбухенгахьара а Ӏододаш да (цу замалахьа тоъал доккхий хинна) Шолж а Наьсар а, кхы а гӀинбухехьагӀа Шолжа аргӀа улл, малхбоалехьара шахьар лораю Эса чӀожо, зӀилбухехьара — Ӏаьржача лоамаша. Ӏаламца дола гӀайнаш чӀоагӀдаьд вӀаший гучахьа дадача ха деча моттигашцеи гӀап-ковнашцеи. ГӀап-ковнаша массехк го хьабу юккъерча даькъа гоннахьа, цига «Эрз-аьли» яхаш цӀи йолча мотте эггара доккхагӀа гӀап-ков доалл «Хатой-Боарз» яхаш — из ширача Магаса керттера гӀишло хила мегаш да. Цу ерригача шахьар майда бӀаь совгӀа йиъсаьна километр йолаш я[6].

ХӀанзара ГӀаьзе-Коа духььашха хьоахаяьй XIX бӀаьшера хьалхарча даькъе Россе имперен Кавказе оттадаьча Ӏаьдала массехк каьхаташ тӀа, царех хьалхардар да Буро тӀарча коменданта даржа декхараш кхоачашдеш волчун 1834 шера ардара бетта 24-ча ден № 3487 йола рапорт[7]. Цхьадолча хоамех хӀанзара ГӀаьзе-Коа йиллараш Экажакъонгий-Юртара нах ба аьнна доагӀа[8].

1944 шера гӀалгӀай СибарегӀа Ӏо а бига Нохч-ГӀалгӀай АССР дӀаяьккхача хана, ГӀаьзе-Ковна цӀи хийца хиннай — Заречное аьнна цӀи а тилла[9]. Нохч-ГӀалгӀай АССР юхаметтаоттаяьчул тӀехьагӀа, 1958 шера моттига ший хьалха хинна цӀи юхаеннай — «ГӀаьзе-Коа» («Гази-Юрт»).

2018 а 2019 а шерашка ГӀаьзе-Коа Эрсечен къаман проекташка  (эрс.) (гӀа. гӀолла хьалха хиннадоаца Товшхала ЦӀа а хьалдаьд[10], 720 моттиг йола юкъерча дешара ишкол а хьайийлай[11].

Баха нах

Охлой дукхал
2010[12]2011[13]2012[14]2013[15]2014[16]2015[17]
1650↗1656↗1678↗1703↗1829↗1871
2016[18]2017[19]2018[20]2019[21]2020[22]2021[23]
↗1891↗1899↗1917↗1953↗1995↗2533
500
1000
1500
2000
2500
3000
2011
2016
2021
Къамаш

Ерригроссе 2010 шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох[24]:

№КъамДукхал, сагДакъа
1гӀалгӀай1 62698,55 %
2кхыбараш241,45 %

Инфраструктура

Юрта болх беш я:

  • Администраци;
  • Товшхала ЦӀа, шийна чухьа юртара библиотека йолаш;
  • ГӀаьзе-Коара юкъерча дешара ишкол;
  • Фельдшерско-акушерий пункт.

Белгалдаккхар

  1. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2022 года. Федеральная служба государственной статистики. Хоам хьаийца таьрахь: 26.04.2022.
  2. ↑ Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 35.
  3. ↑ Ӏарчакхнаькъан, 2017, оа. 3.
  4. ↑ Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-рз «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа». Хоам хьаийца таьрахь: 23.07.2025. Архиваци яьй 28.01.2018.
  5. ↑ Объекты культурного наследия Республики Ингушетия федерального значения, включенные в ЕГРОКН. pravitelstvori.ru. Правительство Республики Ингушетия (7.10.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 23.07.2025.
  6. ↑ 1 2 3 Кодзоев, 2001.
  7. ↑ Сборник документов и материалов, 2020, оа. 322.
  8. ↑ Матенаькъан Илез. ГӀалгӀай Мехка юкъара юрт (гӀал.) // Сердало : газет. — 2021. — 4 саькура (№ №15-16 (12460-561)).
  9. ↑ Указ Президиума Верховного Совета РСФСР о переименовании некоторых сельских советов и населённых пунктов Грозненской области // Wayback Machine архиве дӀадилла шоллар (28.03.2022) (см. документ № 100)
  10. ↑ Пресс-служба Главы РИ. В Гази-юрте открылся Дом культуры на 200 зрителей. Глава Республики Ингушетия (5.12.2018). Хоам хьаийца таьрахь: 24.07.2025.
  11. ↑ Пресс-служба Главы РИ. Новая школа на 720 мест откроется к новому учебному году в с.п. Гази-Юрт в Ингушетии. Глава Республики Ингушетия (12.05.2019). Хоам хьаийца таьрахь: 24.07.2025.
  12. ↑ https://web.archive.org/web/20131219030109/http://ingstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/807444004f0ad8f7aab1ba22524f7e0f/Оценка+численности++населения+2011-2013.htm.
  13. ↑ https://web.archive.org/web/20131219030109/http://ingstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/807444004f0ad8f7aab1ba22524f7e0f/Оценка+численности++населения+2011-2013.htm.
  14. ↑ https://web.archive.org/web/20131219030109/http://ingstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/807444004f0ad8f7aab1ba22524f7e0f/Оценка+численности++населения+2011-2013.htm.
  15. ↑ https://web.archive.org/web/20131219030109/http://ingstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/807444004f0ad8f7aab1ba22524f7e0f/Оценка+численности++населения+2011-2013.htm.
  16. ↑ https://web.archive.org/web/20140810202114/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar.
  17. ↑ https://web.archive.org/web/20150923180801/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar.
  18. ↑ https://web.archive.org/web/20161030072403/http://ingstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/a72948004cbc5f5e8bc9df4fc772e0bb/Численность+нас-2016.htm.
  19. ↑ http://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar.
  20. ↑ http://web.archive.org/web/20180726010024/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar.
  21. ↑ https://web.archive.org/web/20210502132133/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar.
  22. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar.
  23. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx.
  24. ↑ ВПН том 4. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком Республики Ингушетия. Хоам хьаийца таьрахь: 26.12.2015. Архиваци яьй оригинала тӀара 6.03.2016.

Литература

ТӀатовжамаш

Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=ГӀаьзе-Коа&oldid=126539146»