Йовлой (нах)

Рувики материал

Йо́влой[1][2], Jovluoj[3] (эрс: Евлоевы) — эггара доккхагӀа гӀалгӀай тайпа. Дукхалага диллача, башх-башха долча хетолгах, 60–100 эзар ба аьнна лоархӀ[4][5][6]. Йовлой тайпо шийна чухьа 60 гаргга никъ чулоац[⇨]. Йовлой тайп хьадаьнна ГӀалгӀай лоамара шира кхаьллаш я: Тиша Йовли, Йовли, Пхьаьлинг, Ний, Ний-КоатӀе, Мусийкъонгий-КоатӀе. Цул совгӀа, Йовлоша Ӏояхка а цига дукха хана денз баьха а я: Ахки-Юрт (ГӀалме шахьар, тахан ХӀирийче лоархӀ), иштта, Гуржехьа да́да лаьтташ: «ӏамга», «Чимга», «Йовлойтӏе»/«Йовлой-Чӏож»[7][8].

Таханарча дийнахьа Йовлой дукхагӀа ГӀалгӀайче бах, цул совгӀа, бахаш ба Даькъастерча мехкашка а, масала, ХӀирийче а (Буро тӀа, Онгушта, Мочкъий-Юрта, Къаскаме, Нохчийче а, Гуржехьа а (Каьлаке), иштта, гӀалгӀай диаспораш йолча цхьайолча паччахьалкхенашка Европеи, Юкъерча Азеи, Гаргарча Малхбоалеи.

Тархьар

Йовлой викалаш (1937 лакхера шу?)

Духхьашха хьоахабар

Эггара хьалхагӀа Йовлой хьоахабаьр Л. Л. Штедер ва, цо 1781 шера яздаьд:

Die Inguschen theilen ſich in 7 Stämme: 1) Tergimcha, 2) Agi, 3) Cham-hoi-y, 4) Charstoi, 5) Zimkai-boch, 6) Ge-ula-wy, 7) Wapi[9]

Иштта хьоахадар дер Юлиус фон Клапротаз 1812 шера, ший кинижка тӀа «1807—1808 шера лаца никъ бар Шинфордаюкъе е Гуржехьешка»[10].

1810 шера маьцхалий бетта 22 дийнахьа наьсархоша (царна юкъе Йовлой а болаш) Эрсий паччахьалкхенна чӀоагӀо яьй[11]. Укхаза эрсаша Наьсаре гӀапков диллад[12].

Тахане

1999 шера наджгоанцхой бетта бетта Йовлой Дауда оттадаь дола Йовлой тхьамагӀа дӀачӀоагӀдаьд. 434 яха номер а енна Ерригроссен геральдически юкъарлоно арахийцача ТхьамагӀий Матрикула 3-гӀча томе кепатехад из[4][13].

Наькъаш

Йовлошта юкъе долх ер наькъаш[4]:

Абаьданаькъан

Аканаькъан

Арсамаканаькъан

Ахьмаданаькъан (цхьабараш)

Аьлтамаранаькъан

Балханаькъан

Богометовы[таржам де деза]

Бузуртанаькъан (цхьабараш)

Ведажанаькъан (цхьабараш)

Визгиевы[таржам де деза]

Геласханаькъан

Гозиевы[таржам де деза]

ГӀайсенаькъан

ГӀазгиренаькъан

Довтгиренаькъан

Долтгиренаькъан

Зайганаькъан

Зайтанаькъан (цхьабараш)

Зуренаькъан

ИбрахӀиманаькъан

Исмайланаькъан

Къуркъанаькъан

Маскуранаькъан Мизенаькъан (цхьабараш)

Мусенаькъан

Мусостанаькъан

НогӀонаькъан

Ораковы[таржам де деза]

Орцханаькъан

Партиевы[таржам де деза]

Саганаькъан

Солтамакъанаькъан

Солтамураданаькъан

Сурхонаькъан

Товболатанаькъан

Цокъенаькъан

Чоранаькъан

Чомаканаькъан

Ӏаьланаькъан (цхьабараш)

ЦӀихеза нах

  1. Абадиев Японц Арскиевич (1906—1985) — офицер-кавалерист, командир полка. Дважды был представлен к званию Героя Советского Союза — в 1942 и 1943 гг.;
  2. Акиев Хасолт Алхастович (1942—2009) — известный ингушский учёный, историк-кавказовед и художник, кандидат исторических наук;
  3. Альтемиров Магомет-Мирза Тариевич — советский государственный и военный деятель. Начальник Ингушской милиции в 1920—1932 гг.[14];
  4. Евлоев, Ахмед Султанович — актёр театра и кино, режиссёр. Народный артист Республики Ингушетия;
  5. Евлоев Берд Аржбериевич (1888—1952) — чемпион Мира и Европы по классической борьбе. Получил прозвище «Лев Кавказа»;
  6. Евлоев, Ваха Суламбекович (1960 г.р.) — борец, чемпион мира по кетчу, постоянный представитель Ингушетии при Президенте РФ в 2010—2013 гг.;
  7. Евлоев Гайрбек-Хаджи — религиозный деятель, исламский богослов. Духовный лидер и один из основоположников ислама в Ингушетии[15];
  8. Евлоев Даут Исаевич — армигер герба Евлоевых. Политический деятель.
  9. Евлоев Магомед Яхьяевич (1971—2008) — общественный деятель, правозащитник;
  10. Евлоев Мусса Хасанович — председатель избирательной комиссии Республики Ингушетия;
  11. Евлоев Муса Гиланиевич — греко-римский борец, двукратный чемпион Европы, первый ингушский чемпион Мира по борьбе (2013 г.)[16][17];
  12. Евлоев Мовсар — спортсмен, боец смешанных единоборств.
  13. Евлоев Магомед Тайсумович — кандидат социологических наук, поэт[18].
  14. Евлоев Рамазан-мулла (1870—1942) — религиозный деятель и духовный лидер в Ингушетии. Исламский богослов, мулла в селении Ахки-Юрт (Сунжа);
  15. Евлоева, Рая Ахметовна — советская и российская ингушская певица, композитор и хореограф. Заслуженная артистка РФ (2003);
  16. Евлоев, Султан Исакович — известный учёный, морфолог. Кандидат медицинских наук;
  17. Евлоев, Суламбек Шахботович (1933—2008) — религиозный деятель, исламский богослов. Первый муфтий Республики Ингушетия[19];
  18. Евлоев Тамерлан Ахметович — экс-председатель Совета судей Ингушетии;
  19. Евлоев Хусен Чоалдар-Хаджиевич — религиозный деятель и духовный лидер в Ингушетии, исламский богослов и бывший имам центральной мечети г. Назрань;
  20. Евлоев Хусейн Рамазанович (1922—2002) — участник ВОВ. Кавалер ордена «Красной Звезды» и медали за отвагу. Сын Рамазана-муллы Евлоева;
  21. Евлоев Юнус Вахаевич — боец смешанных единоборств[20];
  22. Евлоева Хава Исааковна — первый заместитель Председателя Правительства Республики Ингушетия в 2005—2008 гг.;
  23. Измайлов Салангири — религиозный деятель, исламский богослов. Имам села Экажево 1967—1987 гг.
  24. Сагов Муса Бексултанович — религиозный деятель, исламский богослов. Муфтий Якутии[21];
  25. Чумаков Хамзат Хасанович — общественный и религиозный деятель, исламский богослов.

Белгалдаккхар

  1. ↑ Куркиев, 2005, оа. 208.
  2. ↑ Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 23.
  3. ↑ Генко, 1930, оа. 694.
  4. ↑ 1 2 3 Ражнёв Г.В., 2000, оа. 11.
  5. ↑ Тайпан нах дагарбеш хилча, «Йовлой» аьнна шоаш дӀаязбаьраш а, Йовлойх лоархӀача наькъай цӀерагӀа шоаш дӀаязбаьраш а дагарбу.
  6. ↑ Редакция интернет-портала «Ингушетияру.орг». Сегодня состоится съезд тейпа Евлой (Евлоевы) — самого крупного ингушского тейпа. Независимый интернет-портал «Ингушетияру.орг». Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015. Архиваци яьй 15.04.2013. Архиве диллад 2013 шера бекарга 15 дийнахьа.
  7. ↑ Куркиев Р. С. О древнем роде Евлоевых. — Назрань, 2014. — С. 3.
  8. ↑ Дагот Ур. Ингуши Евлой, Йовлой. (17 марта 2013). Хоам хьаийца таьрахь: 23.10.2015. Архиве диллад 2016 шера аьтинга 30 дийнахьа.
  9. ↑ Pallas (Shteder), 1797, оа. 44.
  10. ↑ Klaproth, 1812, оа. 625.
  11. ↑ История Ингушетии, 2013, оа. 258.
  12. ↑ История Ингушетии (краткий очерк).
  13. ↑ Русская геральдическая коллегия. Герб № 434. Гербовый Матрикул (27 января 1999). Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015.
  14. ↑ Виртуальный музей Ингушетии. Альтемиров Магомет-Мирза Тариевич. Официальный сайт Ингушского государственного музея краеведения. Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015. Архиве диллад 2016 шера ардара 15 дийнахьа.
  15. ↑ Дзарахова З. Он относился к жизни, как к ценности. Общественно-политическая газета «Ингушетия» (28 сентября 2015). Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015.
  16. ↑ Официальный сайт Федерации спортивной борьбы России. Евлоев Муса Гиланиевич. wrestrus.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 23.10.2015. Архиве диллад 2016 шера тушола 4 дийнахьа.
  17. ↑ Гасаев Т. — спортивный обозреватель. Муса Евлоев — первый ингушский чемпион Мира по борьбе. Ингушский информационный портал 06region.ru (28 сентября 2015). Хоам хьаийца таьрахь: 23.10.2015. Архиве диллад 2014 шера саькура 23 дийнахьа.
  18. ↑ Начальник Службы занятости республики Магомед Евлоев: «Мы привлекаем безработных к общественным работам»
  19. ↑ Албагачиев Р. Он шёл по пути, указанному Всевышним. Общественно-политическая газета «Ингушетия». Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015.
  20. ↑ Международный энциклопедический сайт «Tapology». Yunus Evloev. Tapology.com. Хоам хьаийца таьрахь: 23.10.2015.
  21. ↑ Портал «Мусульмане России». Сагов Муса Бексултанович. Официальный сайт Духовного управления мусульман РФ (12 октября 2011 года). Хоам хьаийца таьрахь: 21.10.2015. Архиве диллад 2015 шера кӀимарса 1 дийнахьа.

Литература

ТӀатовжамаш

Анализ фамилии Евлоев. Сайт Исследовательского центра «Анализ Фамилии». Хоам хьаийца таьрахь: 19.10.2015.

-->