КиржатӀе

Рувики материал
Юрт
КиржатӀе
эрс: Карджи́н, хӀир. Кæрдзын
КиржатӀенах лакхера даьккха сурт
КиржатӀенах лакхера даьккха сурт
43°16′05″ с. ш. 44°17′17″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ХӀирийче
Муниципальни шахьар Кирова
Юрта хьисапе моттиг КиржатӀе
Дá Хаматкоев Олег Алимурзаевич[1]
Тархьари географии
Йиллай 1830 шу
Лакхал 349 м
Ӏалама лоаттам гӀаьххьа
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой
  • 2998 саг (2021)[2]
Къамаш хӀирий, эрсий
Ди лелабераш сунний бусалба, православхой
Катойконим киржатӀера саг, киржатӀера нах
Паччахьалкхен мотт хӀирий, эрсий
Дагарга идентификатораш
Телефоний код +7 86735
Пошта индекс 363 610
Код ОКАТО 90225844001
Код ОКТМО 90625444101
Номер в ГКГН 0053321
КиржатӀе (Россия)
Точка
КиржатӀе
Red pog.svg
Москва
КиржатӀе (ГӀинбухера ХӀирийче)
Точка
Точка
КиржатӀе

КиржатӀе́ (эрс: Карджи́н, хӀир. Кæрдзын[⇨]) — ХӀирийчен Кирова шахьарера юрт.

Юрта хьисапе моттиг КиржатӀе яха муниципальни кхоллам хул цох шийна юкъе кхы юрт чу а ца йодаш.

Географи

Юрт улл ГӀаьбартий-Шолжа довкъа зӀилбухехьа кӀалха, ГӀалмени Тийрка́ юкъе хьалхардар шоллагӀчох дӀакхеталехьа. Из хул шахьара юкъ йолча ЙоалхотӀенах 7,5 км зӀилбухен-малхбоалехьеи, Бурох 48 км гӀинбухен-малхбузехьеи.

Лоаллаха я́дача моттигех я гӀинбухен-малхбоалехьа улла ЙоалхотӀеи, малхбузехьа улла Дарг-Кохи, къулбехье улла Бекани.

ЦӀи

ГӀалгӀай меттала юртах КиржатӀе оал[3]. ХӀирий меттала юртах йоаха цӀи Кæрдзын я, «сискала» яхилга да из. Эрсий меттала а хӀирийчоа тарра Карджин яхаш я юрт.

Тархьар

Инарал Абхазова тага хьалххо хиннача Дударанаькъан ГӀаз-Мухьмадага (Дударов Каз-Магомет) 1830-ча шера даьча амара тӀа йоахар:

«Йоагаяьча Чима́ когаметта хьона хьожаю 40 цӀенош ховшде моттиг, ГӀалми хи йисте йола: юрт цу планах нийса етта́ хург а йолаш, гобаьккха са́нгар а даьккха, кӀарцхалашца чӀоагӀъяь а йолаш, тӀаккха урама юкъе юрт лораергйолаш арахьара йиъ дахчан гӀала йоттарг а йолаш. Ялат дӀадеи йол хьакхеи дола лаьтта хьожаду лохе ГӀалмени ГӀаьбартой лоамийи аьтта оагӀон тӀа, дӀахо боккхача наькъ тӀа кхаччалца.»

Тийрка чӀожера нах шаьрача арабоахаш эрсий баьччий дага хиннар ши хӀама хиннад: цкъарчоа, «мутӀахьа боаца чимий» Даьрача аьлера шоашта ка́чара дӀабахари, цунца цхьана ГӀаьбартехьени, ХӀирийчени ГӀалгӀайчени юкъе гӀай до́дача метте а ГӀалгӀай (ТӀема-Гуржий) наькъа́ шоашта ха дергдолаш ховшабари. Абхазова ший амара тӀа белгал а даьккха хиннад цхьаккха дича а гӀаьра ордингаш ТӀема-Гуржий наькъа тӀа гӀолла Ӏочакх ма йовлийта аьнна.

Бохабаь Ӏобаьхка́ча чимий аьттув хиннабац гурахь хӀама хьалйотта, шоаш хьая́ьха́ча то́лашка Ӏа даккха дезаш хиннад цар., цудухьа чӀоагӀа лазараш а даьржа Ӏема́ боаца дукха нах байнаб: эггара хьалха бераши боккхий нахи.

Ӏаьдало пурам деннадац юртахошта Дударова цӀи тилла, официально Карджин аьнна цӀи дӀатиллай, «сискал» яхаш маӀан дола.

Ардара бетта революци хинначул тӀехьагӀа юртахой вахар а́лсамдаьннад чӀоагӀа: радио юкъе енай, ток хьачуйиллай.

Бахархой

Охлой дукхал
2002[4]2010[5]2011[6]2012[7]2013[8]2014[9]
309930673069305030183013
2015[10]2016[11]2017[12]2018[13]2019[14]2020[15]
299229872986297029312918
2021[16]
2998
1000
2000
3000
4000
2011
2016
2021
Къамашцара лоаттам

2010-ча шера ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох[17].

Къам Дукхал,
сг.
Да́къа,
массаболча ба́хархоех, %
хӀирий 2 535 82,7 %
эрсий 447 14,6 %
кхыбараш 85 2,7 %
берригаш 3 067 100 %
МаӀа нахи кхалнахи

, юрта вахаш 1422 маӀа саги 164 кхалсаги хиннай[18].

Ди

Ислам
  • КиржатӀера маьждиг.
Эрсий православхой ди
  • Пресвятой Троицай киназ

Белгалдаккхар

  1. Администрация Карджинского сельского поселения Кировского района Республики Северная Осетия-Алания. Хоам хьаийца таьрахь: 15.02.2024.
  2. https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx
  3. Дударов, 2011, оа. 203-204.
  4. http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081460.
  5. https://rosstat.gov.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm.
  6. https://web.archive.org/web/20150504175952/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/8f2c3d8047de1dcd9ee1beed3bc4492f/Численность+по+МО+на+01.01.2015.pdf.
  7. http://web.archive.org/web/20130516092833/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar.
  8. http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar.
  9. https://web.archive.org/web/20140810202114/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar.
  10. https://web.archive.org/web/20150923180801/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar.
  11. http://web.archive.org/web/20210508043701/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2016/bul_dr/mun_obr2016.rar.
  12. http://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar.
  13. http://web.archive.org/web/20180726010024/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar.
  14. https://web.archive.org/web/20210502132133/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar.
  15. https://web.archive.org/web/20200822004543/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar.
  16. https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx.
  17. Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года. Архиваци яьй 19.08.2013.
  18. Итоги Всероссийской переписи населения. Северная Осетия. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Северная Осетия-Алания.

Литература

  • А-М. М. Дударов, Н. Д. Кодзоев. К вопросу о расселении ингушей в позднем средневековье: ГӀалгӀай Коашке / А-М. М. Дударов // К древней и средневековой истории ингушей : научное издание. — Нальчик : Тетраграф, 2011. — 212 с. — 1000 экз.
  • Посемейные списки населенных пунктов Владикавказского округа Терской области на 1886 год / Н. В. Чиплакова. — Владикавказ: «Веста», 2014. — Т. 3. — С. 7—44. — ISBN 978-5-9904677-7-4.