Цхьорой-Юрт

Цхьорой-Юрт
	Юрт
Цхьорой-Юрт
	хӀир. Донгæрон; эрс: Донгарон
	; Цхьорой-Юртара маьждиг
	43°06′40″ с. ш. 44°42′56″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе	Россе Федераци
Федерацен субъект	ХӀирийче
Муниципальни шахьар	ГӀалме
Юрта хьисапе моттиг	Цхьорой-Юрт
Дá	Булкаев Эрик Шотаевич
Тархьари географии
Йиллай	1932 шу
ХьалхагӀа хинна цӀераш	эрсий меттала: ; 1944 кхачч. — Цороево;
Лакхал	601 м
Ӏалама лоаттам	гӀаьххьа
Сахьата оаса	UTC+3:00
Бахархой
Бахархой	↘1160 саг (2020)
Къамаш	гӀалгӀай, хӀирий
Ди лелабераш	православхой, сунний бусалбаш
Катойконим	цхьоройъюртахой
Паччахьалкхен мотт	хӀирий, эрсий
Дагарга идентификатораш
Пошта индекс	363101
	Цхьорой-Юрт Москва Цхьорой-Юрт 0 Цхьорой-Юрт

Цхьорой-Юрт (хӀир. Донгæрон, эрс: Донгарон, Цороево^[⇨]) — ГӀалме шахьаре ула юрт. Юрта хьисапе моттиг Цхьорой-Юрт яхача муниципальни кхоллама́ юкъе йодаш я.

ЦӀи

ГӀалгӀай меттала юрт Цхьорой-Юрт^[2]^[3] ^[4] яхаш я. Цхьорой тайпан нах ба из иллар, цудухьа я цун ишта цӀи^[⇨].

ХӀирий меттала Донгæрон яхаш я юрт, цар меттала Хин берда тӀа яхилга да из^[5]. Эрсий меттала а цунна тарра Донгарон яхаш я из^[2]^[3]. Хьалха эрсий меттала гӀалгӀай меттала долчоа тара Цороево^[2]^[3] яхаш хиннай из.

Географи

Юрт ул ГӀалме шинна берда тӀа. Шахьара юкъ йола Шолхи зӀилбухехьа улл 11 км гаьна, Буро — зӀилбухен-малхбузехьа 4 км гаьна.

ГаргагӀа я́дача юртех я зӀилбухен-малхбоалехьара Гадаборшакъонгий-Юрти, Яндакъонгий-Юрти. ГӀинбухехьа гаьна доацаш улл Мочкъий-Юрт, малхбузехьа улл Заводской посёлок.

Тархьар

Цхьорой-Юрт йиллай 1898-ча шера, цу хана отар оалаш хиннад из эрсий ӀаьдалагӀа Цороево яхаш. Юрт йилла́раш цхьорой тайпан нах хиннаб, цу тӀара йоагӀаш я юрта цӀи а ^[⇨]. 1932-ча шера о́тара́ юрт яха статус еннай^[6].

1944-ча шера гӀалгӀай мехках а баьха, СибарегӀа Ӏобахийтачул тӀехьагӀа Нохч-ГӀалгӀай АССР йоха а яь дӀаяккхай Сталина амарца. 1944-ча шера маьтсела 22-ча дийнахьарча № 621/1 йолча чӀоагӀамца Яндакъонгий-Юрт ХӀирий АССРах дӀатехай, тӀаккха цун цӀи Донгарон яхача хӀирий цӀерах дӀахийцай^[⇨].

1945-ча шера юрт вахаш 7 саг мара хиннавац (дукхагӀча даькъе мехкахба́ханза бола эрсий хиннаб уж). 1950-ча шера къударцаш хьал а боалабаь Ӏохувшабаьб гӀалгӀай цӀеношка.

1959-ча шера юха гӀалгӀай цӀабаьхкачул тӀехьагӀа гӀалгӀай цхьа дакъа юрта юха хьалденад, цу хана денз хӀиашца баьхаб гӀалгӀай, амма юрт ше Нохч-ГӀалгӀай АССРах юха кхы хьатехаяц.

1992-ча шера чӀоагӀа зе хиннад юртарча на́ха ду хӀираша гӀалгӀашта оттадаьча хатаре.

Бахархой

Бахача наьха дукхал
1926^[7]	2002^[8]	2010^[9]	2011^[10]	2012^[11]	2013^[12]	2014^[13]
212	↗1135	↗1277	↘1273	↘1222	↘1197	↘1184
2015^[14]	2016^[15]	2017^[16]	2018^[17]	2019^[18]	2020^[1]
↘1179	↘1174	↘1173	↗1178	↗1180	↘1160

250

500

750

1000

1250

1500

2010

2015

2020

Къамашцара лоаттам

2010-ча шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох^[19]:

Къам	Дукхал, саг	Да́къа массаболча бахархоех, %
хӀирий	838	65,6 %
гӀалгӀай	393	30,8 %
эрсий	16	1,3 %
кхыбараш	30	2,3 %
берригаш	1 277	100 %

Ди

Кирова урам, 12 цӀенош яхаш цӀай а долаш маьждиг да юрта. Иштта шоллагӀа маьждиг а да дотташ латташ.

Урамаш

Гастелло
Калинина
Кирова
Макарова
Нартов
Остаева
Речная

Ростовская
Среднее Дачное
Степная
Хашиева
Цховребова
Ягодная

Белгалдаккхар

↑ ¹ ² Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2020 шера наджгоанцхой бетта 1 денга (эрс.). Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2020. Архиваци яьй 17.10.2020.
↑ ¹ ² ³ Куркиев, 2002.
↑ ¹ ² ³ Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 39.
↑ Ӏарчакхнаькъан, 2017, оа. 3.
↑ https://otpusk-info.ru/journey/dictionary/kavkaz/fc/slovar-196-2.html Топонимический словарь Кавказа
↑ Яндиева М. Возврашение к истокам. М. 2004. С. 65.
↑ Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.
↑ Коряков Ю. Б. Этно-языковой состав населённых пунктов России : [арх. 17 лайчилла 2020] : база данных. — 2016.
↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по РСО-Алания. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений и населённых пунктов
↑ Оценка численности населения муниципальных образований Республики Северная Осетия-Алания на 1 января 2011-2015 годов (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 4.05.2015. Архиваци яьй 4.05.2015.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла. Таблица 35. Массехана бахача наьх дукхала оценка 2012 шера наджгоанцхой бетта 1 денга (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 31.05.2014. Архиваци яьй 31.05.2014.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2012 шера наджгоанцхой 1 денга. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 16.11.2013. Архиваци яьй 16.11.2013.
↑ Таблица 33. Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2014 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2014. Архиваци яьй 2.08.2014.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2015 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 6.08.2015. Архиваци яьй 6.08.2015.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2016 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (эрс.) (31.07.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2017. Архиваци яьй 31.07.2017.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.07.2018. Архиваци яьй 26.07.2018.
↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (эрс.). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2019. Архиваци яьй 2.05.2021.
↑ Том 4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года (неопр.). Архиваци яьй 19.08.2013.

Литература

Дошлоргаш

ГӀалгӀай-эрсийи эрсий-гӀалгӀайи терминий дошлорг = Ингушско-русский и русско-ингушский словарь терминов / Сост. Н. М. Барахоева, Н. Д. Кодзоев, Б. А. Хайров. Отв. ред.: д. филол. н. проф. Н. М. Барахоева. Реценз.: д. п. н. Т. В. Жеребило, д. филол. н М. М. Султыгова; Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева. — Магас, Нальчик : Тетраграф, 2016. — 618 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-00066-096-6.

Ӏилман балхаш

А. Куркиев. О некоторых топонимических названиях плоскостной Ингушетии (эрс.) // Литературная Ингушетия : журнал. — 2002. — № 2 (20). — С. 102—108.
Ономастикон Ингушетии / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Рецензенты: доктор пед. наук, проф. Т. В. Жеребило, канд. филол. наук, с.н.с отдела ингушского языка ИНИИГН Ф. М. Костоева, Редакторы: Х.А. Накостхоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров. — Справочно-энциклопедическое издание. — М.: ТПК «Центробланк», 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
С. Арчаков. Мишта язъю вай юртий цӀераш? (гӀал.) // Сердало : газет. — 2017. — 9 саькура (№ 17 (11753)). — С. 3.

[2020AA-1] ¹ ² Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2020 шера наджгоанцхой бетта 1 денга (эрс.). Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2020. Архиваци яьй 17.10.2020.

[_289a4e576dd19075-2] ¹ ² ³ Куркиев, 2002.

[_6eeb301328040016-3] ¹ ² ³ Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 39.

[_60a65b2f0fb22744-4] Ӏарчакхнаькъан, 2017, оа. 3.

[5] ttps://otpusk-info.ru/journey/dictionary/kavkaz/fc/slovar-196-2.html Топонимический словарь Кавказа

[6] Яндиева М. Возврашение к истокам. М. 2004. С. 65.

[1926BB-7] Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.

[2002Z-8] Коряков Ю. Б. Этно-языковой состав населённых пунктов России : [арх. 17 лайчилла 2020] : база данных. — 2016.

[2010L-9] Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по РСО-Алания. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений и населённых пунктов

[2015DD-10] Оценка численности населения муниципальных образований Республики Северная Осетия-Алания на 1 января 2011-2015 годов (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 4.05.2015. Архиваци яьй 4.05.2015.

[2012A-11] Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла. Таблица 35. Массехана бахача наьх дукхала оценка 2012 шера наджгоанцхой бетта 1 денга (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 31.05.2014. Архиваци яьй 31.05.2014.

[2013W-12] Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2012 шера наджгоанцхой 1 денга. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 16.11.2013. Архиваци яьй 16.11.2013.

[2014CQ-13] Таблица 33. Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2014 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2014. Архиваци яьй 2.08.2014.

[2015DS-14] Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2015 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 6.08.2015. Архиваци яьй 6.08.2015.

[2016AA-15] Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2016 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа

[2017AA-16] Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (эрс.) (31.07.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2017. Архиваци яьй 31.07.2017.

[2018AA-17] Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.07.2018. Архиваци яьй 26.07.2018.

[2019AA-18] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (эрс.). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2019. Архиваци яьй 2.05.2021.

[19] Том 4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года (неопр.). Архиваци яьй 19.08.2013.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]