ГаьнтӀе
| Юрт | |
| ГаьнтӀе | |
|---|---|
| 42°48′45″ с. ш. 44°59′31″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе |
 Россе Федераци |
| Федерацен субъект | ГӀалгӀайче |
| Муниципальни шахьар | ЖӀайраха шахьар |
| Юрта хьисапе моттиг | Хьули |
| Сахьата оаса | UTC+3:00 |
| Бахархой | |
| Бахархой | 0[1] саг (2010) |
| Къамаш | гӀалгӀай |
| Ди лелабераш | бусалба |
| Паччахьалкхен мотт | гӀалгӀай, эрсий |
| Дагарга идентификатораш | |
| Код ОКТМО | 26620450311 |
|
|
|
ГаьнтӀе (эрс: Ганти, Гянт) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман кхаьлл я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл.
Административни лоархӀаш хилча ГаьнтӀе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я.
ЦӀи
ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «ГаьнтӀе» оал[2]. Эрсий меттала тайп-тайпара яздаь нийслу: «Ганти»[3], «Гянт»[2][4], «Гент», «Генты»[4].
Статус
Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, ГаьнтӀе статусах «село» я, «сельское поселение Гули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, ГаьнтӀе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ[3].
Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «пхьа» е «кхала» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.
Географи
ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре Цхьоройлоама тӀа улл ГаьнтӀе. ЖӀайрахагара малхбоалехьа 25 километр гаьна улл из, новкъа гӀолла доацаш, нийсса Ӏодусташ хилча. ГаьнтӀенна гарга яда кхаьллаш я: Ний, Голи, ПхьатӀара гӀала[5].
Сахьата оаса
ГаьнтӀе, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[6].
Тархьар
ГаьнтӀе маца йиллай тешшаме ховш дац. Тархьаре укхаза баьхаб къаьнарча гӀалгӀай Оздой тайпах бола нах, уж дика говрбаьрий хиларца цӀихеза хиннаб. Масала, XVII-ча бӀаьшера тӀом беш говзал хиларца Оздой Циккаме Аттиг[таржам де деза] гӀорваьнна хиннав[7].
Кхаьлла доазон тӀа йисай кхерах яь гӀалий хьисапе гӀишлош, гӀалгӀай классически гӀалаши гIалгIай архитектурай кхыдола сийлингаши да уж. Шоай хана ер моттиг тохкаш, укхазарча тархьара гӀишлоех бӀаргтеха хиннараш ба: Мужахой Макшарип, Чахкенаькъан Жабраил[7], Т. А. Агиров[8].
ГаьнтӀа ши вӀов я гӀапаца хьахетта а йолаш гӀап-гӀалаш а хулаш. ГаьнтӀа готтача наькъа такилга тӀагӀолла мара дӀатӀа а вохалац, цудухьа яккха хала хиннад ер моттиг. Пхи-пхи гӀат йолча ГаьнтӀарча вӀовний шоай белгало я: шоллагӀча гӀатий кхерах баь тхов вӀалла хинна а бац укхаза, из мо дола хӀама наггахьа мара нийслуш дац. ВӀовнаш XVI-гӀа бӀаьшу чакхдоалаш еттай аьнна хеташ да. ГаьнтӀа иштта маьлхара кашамаш да, XVI–XVII-ча бӀаьшерашка дехкаш да уж[5].
Бахархой
| 2010[1] |
|---|
| 0 |
Инфраструктура
ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц ГаьнтӀе[9].
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 Всероссийские переписи населения 2002 и 2010 годов
- ↑ 1 2 Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 41.
- ↑ 1 2 Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа». Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов. Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
- ↑ 1 2 Агиров, 2021, оа. 349.
- ↑ 1 2 Чахкиев, 2009, оа. 49.
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (3.06.2011). Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
- ↑ 1 2 Чахкиев, 2009, оа. 50.
- ↑ Агиров, 2025.
- ↑ Карта села Ганти сельского поселения Гули Ингушетии с улицами и номерами домов — MapData.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
Литература
- Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям. — М.: Перо, 2021. — 416 с. — ISBN 978-5-00189-087-4.
- Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : Центробланк, 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
- Чахкиев Д. Ю. Древности горной Ингушетии / Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев. — Нальчик : ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат имени Революции 1905 года», 2009. — Т. II. — 122 с. — 1000 экз.
