КашетӀе
| Юрт | |
| КашетӀе | |
|---|---|
| Кашети | |
| 42°49′33″ с. ш. 44°42′35″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе |
 Россе Федераци |
| Федерацен субъект | ГӀалгӀайче |
| Муниципальни шахьар | ЖӀайраха шахьар |
| Юрта хьисапе моттиг | Бейни |
| Сахьата оаса | UTC+3:00 |
| Бахархой | |
| Бахархой | ↘0[1] саг (2010) |
| Къамаш | гӀалгӀай |
| Ди лелабераш | бусалба |
| Паччахьалкхен мотт | гӀалгӀай, эрсий |
| Дагарга идентификатораш | |
| Пошта индекс | 386433 |
| Код ОКАТО | 26205805035 |
| Код ОКТМО | 26620450271 |
|
|
|
КашетӀе (эрс: Кашети}) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман кхаьлл я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл.
Административни лоархӀаш хилча КашетӀе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я.
ЦӀи
ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «КашетӀе» оал[2][3] цу метте гӀаьра́ баьхка гӀаьрахой дӀабехкандаь[3]: каша + тӀе (топоформант). Эрсий меттала — «Кашети»[4][2][5].
Статус
Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, КашетӀе статусах «село» я, «сельское поселение Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, КашетӀе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ[4].
Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «пхьа» е «кхала» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.
Географи
ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам улл КашетӀе. ЖӀайрахагара гӀинбухен-малхбоалехьа 3 километр гаьна улл из, новкъа гӀолла доацаш, нийсса Ӏодусташ хилча. Кхаьлла гонахьа дукха цонаши, шийла шовдаши да[3].
КашетӀена духхьала малхбоалехъа Утана гӀала ягӀа, цунна гаьна йоаццаш КӀазана гӀала я, хӀаьта къулбехьа — ГӀозтӀе[3].
Сахьата оаса
КашетӀе, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[6].
Тархьар
Маьтлоама боса баьццарча баь тӀа улл Бейни, «Бай» яхача дешах хьяхинна хила а мет цун цӀи. Мангал ма хьоккха цонаш я гонахьа, хьасташкара духдувлаш шийла шовдаш да[3].
Бейнеи КашетӀеи бахача лоамароша дувцачох, цхьан бийсана, нах бийшача хана, есараш бахьа уйла йолаш, кхыча мехкара гӀаьр енай, йоах, Бейне. Юрта йистте я́хача йоккхача сага тӀанийсьеннай из. Йоккхача саго кхетадаьд, цхьан тайпара ше гӀаьрхой тувла ца бой, ше а юрт а хӀалакьхургдолга. Моаршал а хаьтта, безаме тӀаийцаб цо уж. Чудовла, даарах-маларах кхета, салаӀа шоашта, аьннад. БӀаьха никъ баь, гӀилбенна а этта а бола гӀаьрхой раьза хиннаб йоккхача сага хьоашала. Даар хьалхашка дихьад царна фусам-нанас, тӀаккха малар дихьад. Них хиннад из, бакъда, моллагӀа дола них хиннадац, шиш теха них хиннад. Них мелача гӀаьрхой цкъарчоа беха́б, тӀаккха берригаш а бейнаб, хӀана аьлча, дохьаж доаллаш ба шиш. Кхозвткъа баьри хиннав, йоах, уж. Ӏурра, ший юртахой хьалгӀайттача, дӀа бӀихье дӀабохка ераш, аьннад, йоах, йоккхача саго. Бейнена кӀала, хӀанз КашетӀе уллача, дӀабехкаб гӀаьрхой[3].
Бахархой
| 1926[7] | 2010[8] | 2020[9] |
|---|---|---|
| 24 | ↘0 | ↗6 |
Инфраструктура
ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц КашетӀа[10].
Белгалдаккхар
- ↑ Всероссийские переписи населения 2002 и 2010 годов
- ↑ 1 2 Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 41.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Леймиев, 1993, оа. 13.
- ↑ 1 2 Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа». Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов. Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
- ↑ Агиров, 2021, оа. 267.
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (3.06.2011). Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
- ↑ http://vivaldi.dspl.ru/bx0001137/details.
- ↑ http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=VPN2002_2010L.
- ↑ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya.
- ↑ Карта села Кашети сельского поселения Бейни Ингушетии с улицами и номерами домов — MapData.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
Литература
- Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям. — М.: Перо, 2021. — 416 с. — ISBN 978-5-00189-087-4.
- Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : ТПК «Центробланк», 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
- Леймиев Лаьча. Бейнии КашетӀеи (гӀал.) // СелаӀад : журнал. — 1993. — 31 тушола.
