Эбане

Рувики материал
Юрт
Эбане
Эбан
Eban.jpg
42°49′02″ с. ш. 44°42′02″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ГӀалгӀайче
Муниципальни шахьар ЖӀайраха шахьар
Юрта хьисапе моттиг Бейни
Тархьари географии
Йиллай 1615
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой 0[1] саг (2010)
Къамаш гӀалгӀай
Ди лелабераш бусалба
Паччахьалкхен мотт гӀалгӀай, эрсий
Дагарга идентификатораш
Пошта индекс 386430
Код ОКАТО 26205805035
Код ОКТМО 26620450271
Эбане (Россия)
Точка
Эбане
Red pog.svg
Москва
Эбане (Ингушетия)
Точка
Точка
Эбане
Эбане (ЖӀайраха шахьар)
Blue pog.svg
0
Точка
Эбане

Эбане[⇨] (эрс: Эбан, Обане[⇨]) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман кхаьлл я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл.

Административни лоархӀаш хилча Эбане ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я[⇨].

ЦӀи

ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «Эбане» оал[2][3]. Эрсий меттала — «Эбан»[4][2].

Статус

Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Эбане статусах «село» я, «сельское поселение Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Эбане ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ[4].

Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «пхьа» е «кхала» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

Географи

ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам ЖӀайрах яхача юрта хьалмагӀа ваьлча, Обанхий Іарамхих дӀакхеттача, Ӏарамхи аьтта оагӀорахьа лакхача лоаман зӀогала тӀа ягӀа Эбана шира гӀалаш. Эбанена лакхе, дукъа кӀасар тӀa, Маьтлоама кӀалха улл цхьаькха цхьа лоаман зӀамига юрт — ДухьаргаштӀе[3]. Эбанех 5 км гаьна бо́да ГӀалгӀай никъ, гаьна доаццаш улл Бейни. Ӏарамхил дӀадехьаваьлча, МохтӀенгеи «Ӏарамхий» курортагеи бо́да никъ ба.

Сахьата оаса

Эбане, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[5].

Тархьар

ХIХ-ча бӀаьшера шовзткъалагӀча шерашка эрсий паччахьо Кавказ караерзаеча хана барона Розенеи  (эрс.) инаралас Абхазовси йохаяьй уж. Укхазара ба Цисканаькъан[3].

Оаламо яхачох, дукха шераш хьалха, моцагӀа-моцагӀа цхьа моастагӀа тӀавенав, йоах, Эбане яккха. ГӀалашка мел баьха нах, тӀом беш, байна дӀабаьннаб. Алхха цхьа бер дисад дийна, ага чу улла бер. КӀаьнк хиннав из. Бирсбеннача моастагӀаша ийсазза гебагӀа Іеттаб цунна, тӀаккха, ший ага а тӀехьа, лосттаваь ахка вахийтав. Іарамхиво Ӏовихьав из, Тийрках дӀатехав. Балта йистте хьаЛьаракхессад Тийрко кӀаьнк чувоалла ага. ЧӀоагӀа цецваьннав цигга тӀакхаьча лоамаро-чарахь. Циск, аьнна, цӀи тиллай цо дийна висача кӀаьнках. Циск мо мара лергволаш хиннавац хьо, яхилга хиннад из. ТӀаккха, верза а ваь, воккха хилча, ше ваьча Эбане цӀавахийтав из[3].

Бахархой

Шу Масса ков бахархой къам
1838[6] 22
123 белгалдаьккхадац
1859[7] 18
161 белгалдаьккхадац
1874[8] 27
117 гӀалгӀай
1883[9] 27 172 гӀалгӀай
1890[10] 21 145 гӀалгӀай
1914[11] 3 15 гӀалгӀай
1926[12] 1 7 гӀалгӀай

Инфраструктура

ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Эбане.

Белгалдаккхар

Литература

ТӀатовжамаш