Гаракх

Рувики материал
Юрт
Гаракх
42°49′30″ с. ш. 44°44′47″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ГӀалгӀайче
Муниципальни шахьар ЖӀайраха шахьар
Юрта хьисапе моттиг Лаьжг
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой 0[1] саг (2010)
Къамаш гӀалгӀай
Ди лелабераш бусалба
Паччахьалкхен мотт гӀалгӀай, эрсий
Дагарга идентификатораш
Пошта индекс 386430
Код ОКАТО 26205815001
Код ОКТМО 26620430111
Гаракх (Россия)
Точка
Гаракх
Red pog.svg
Москва
Гаракх (Ингушетия)
Точка
Точка
Гаракх
Гаракх (ЖӀайраха шахьар)
Blue pog.svg
0
Точка
Гаракх

Гаракх[⇨] (эрс: Гарак, Гарк, Горак[⇨]) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман кхаьлл я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл.

Административни лоархӀаш хилча Гаракх ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Лаьжг» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я[⇨].

ЦӀи

ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «Гаракх» оал[2]. Эрсий меттала — «Гарак»[2][3], «Гарк»[4], «Горак»[5], «Горокай»[~ 1].

Статус

Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Гаракх статусах «село» я, «сельское поселение Ляжги» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Гаракх ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Лаьжг» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ[4].

Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «пхьа» е «кхала» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

Географи

ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам улл Гаракх. ЖӀайрахагара малхбоалехьа 5 километр гаьна улл из, новкъа гӀолла доацаш, нийсса Ӏодусташ хилча. Гаракха гарга яда кхаьллаш я: Мецхал, Фалхан.

Сахьата оаса

Гаракх, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[6].

Тархьар

1811-ча шера наджгоанцхой бетта 8-ча дийнахьа Гаракха хьалха латтачо, фаьппий кхыча 12 кхаьлан хьалххоша мо Россе имперен тешаме хиларца чӀоагӀо яьй[~ 2].

Гаракхе маьлхара кашамаш хиннад, цига Л. П. Семёновс 1930-ча шерашка кулг тоханза долча гударга хьисапе долча кхалсага кӀинг тохкача хана каша уллачун керта́ кӀала а уллаш курхьарс леха́ хиннай[7].

Бахархой

Бахача наьха дукхал
2010[1]
0

Инфраструктура

ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Гаракхе[8].

Белгалдаккхар

Доашхамаш

Бовхамаш

Литература

ТӀатовжамаш