Гув (пхьа)
| Юрт | |
| Гув | |
|---|---|
| 42°48′05″ с. ш. 44°49′23″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе |
 Россе Федераци |
| Федерацен субъект | ГӀалгӀайче |
| Муниципальни шахьар | ЖӀайраха шахьар |
| Юрта хьисапе моттиг | Хьули |
| Сахьата оаса | UTC+3:00 |
| Бахархой | |
| Бахархой | #Н/Д[1] саг (#Н/Д[2]) |
| Къамаш | гӀалгӀай |
| Ди лелабераш | бусалба |
| Паччахьалкхен мотт | гӀалгӀай, эрсий |
| Дагарга идентификатораш | |
| Пошта индекс | 386435 |
| Код ОКАТО | 26205805007 |
| Код ОКТМО | 26620450111 |
|
|
|
Гув (эрс: Гу) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман кхаьлл я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл. Гувера гувхой хьабаьннаб.
Административни лоархӀаш хилча Гув ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я.
ЦӀи
ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «Гув» оал[3]. Эрсий меттала — «Гу»[4][3][5].
Статус
Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Гув статусах «село» я, «сельское поселение Гули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Гув ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ[4].
Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «пхьа» е «кхала» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.
Географи
ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам улл Гув, Чулхой чӀоже. ЖӀайрахагара малхбоалехьа 11 километр гаьна улл из. Гувна гарга яда кхаьллаш я: Салги, Хаьни.
Сахьата оаса
Гув, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[6].
Тархьар
Гув яха юрт лаккха лоамашка, Чулхой-чӀоже улл, Салгенеи Хаьненеи юкъе.
Гув Ӏойиллар Гуй (е Гий) ва, йоах. Гуй чӀоагӀа низ болаш саг вар, яхаш дувц. Доккхача дегӀара, тенна саг хиннав, йоах, Гуй. ХӀама даа Ӏохайча, кхаьра уст буаш хиннаб, йоах цо. Уст биачул тӀехьагӀа беттá наб еш хиннай цо. Гуй виъ воша волаш хиннав. Гуй бахьан долаш къийбеннаб цун вежарий, сов дукха цо жаи доахани дуаш. Кхы из кхаба низ а боацаш, Гуй тхьайсача хана, из вийхка а вийхка, ГуржегӀа дӀа а вихьа, вехкав из кхаь вошо. Эггара воккхагӀчо дакъа лаьцадац цу гӀулакха юкъе. Тхьайса уллача Гуйна гӀабаш а теха, из лораве ха оттадаьд. Бетта тхьайса а илла, сомаваьлча, соттавенна кулгаш дӀа-юха дохийташшехьа, гӀабаш хоадаьяьй Гуйво[7].
Ха деш лаьтта гуржий, кхерабенна, байддаб. Ший гӀулакх кхетадаь Гуй, удаш, сихагӀа вежарашта тӀакхача безам болаш, цӀавахав. Охкарлоама тӀа ваьнначул тӀехьагӀа, цӀогӀа техад, йоах, цо: «Со тӀакхоачарг ма вий шоана, мича гӀоргда шо!», аьнна. Из цӀогӀа дӀахезача веддав, йоах, кхо воша. ВоккхагӀавар, ше хӀаман бехкевоацандаь, Ӏийнав ший метте. Цо Ӏойиллай, йоах, Салги. Саьлгхой хьабаьннаб цох. Эсал дехьа а ваьнна, Сиккам-чӀоже вах хайнав шоллагӀвар. Сиккамбухой (Оздой) хьабаьннаб цох. Фартал дехьаваьнна малхбоалехьа дӀавахав кхоалагӀвар. Цох ЧӀинахой хьабаьннаб. Бешлоам болчахьа вахав виълагӀвар. Цох хьабаьннаб гуржий Чопикашвили а Казбеги а. Гуй тӀехьенах лоархӀаш ба хӀанз Гийнбухой а ТӀумахой а[7].
Гув йиъ гӀала хиннай 3-4 гӀат а йолаш. ГӀалгӀай СибрегӀа бахийтача хана лелхийтай уж гӀалаш. Гув хӀанз саг вахац[7].
1944-гӀча шера ГӀалгӀай мехках баьхачул тӀехьагӀа кхы саг вах Ӏохайнавац цу юрта. Гийнбухой (осменаькъан, гаданаькъан, хасенаькъан) дукхагӀбараш хӀанз бах ТӀой-Юртеи, Инаркъеи, Онгуштеи[7].
Бахархой
| 1926[8] | 2010[9] |
|---|---|
| 4 | ↘0 |
Инфраструктура
ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Гув тӀа[10].
Белгалдаккхар
- ↑ Гу (село) > Данные не обнаружены. Возможно, страница переименовывалась. Проверьте справочник
- ↑ Гу (село) > Данные не обнаружены. Возможно, страница переименовывалась. Проверьте справочник
- ↑ 1 2 Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 41.
- ↑ 1 2 Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа». Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов. Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
- ↑ Агиров, 2021, оа. 138.
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (3.06.2011). Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
- ↑ 1 2 3 4 Коазой Нурдин. ГӀалгӀай мохк (ГӀалгӀай тархьарах берашта дола дувцараш). — 2010.
- ↑ Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.
- ↑ Всероссийские переписи населения 2002 и 2010 годов
- ↑ Карта села Гу сельского поселения Гули Ингушетии с улицами и номерами домов — MapData.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 24.07.2026. Архиваци яьй 4.02.2022.
Литература
- Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям. — М.: Перо, 2021. — 416 с. — ISBN 978-5-00189-087-4.
- Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : Центробланк, 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
