Дошхьакъле
| Юрт | |
| Дошалкхе | |
|---|---|
| 42°49′34″ с. ш. 44°52′29″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе |
 Россе Федераци |
| Федерацен субъект | ГӀалгӀайче |
| Муниципальни шахьар | ЖӀайраха шахьар |
| Юрта хьисапе моттиг | Хьули |
| Йиллай | XIII бӀаьшера |
| Лакхал | 1660 м |
| Сахьата оаса | UTC+3:00 |
| Бахархой | |
| Бахархой | 0[1] саг (2010) |
| Къамаш | гӀалгӀай |
| Ди лелабераш | бусалба |
| Паччахьалкхен мотт | гӀалгӀай, эрсий |
| Дагарга идентификатораш | |
| Пошта индекс | 386430 |
| Код ОКАТО | 26205805017 |
| Код ОКТМО | 26620450171 |
|
|
|
Дошхьакъле (эрс: Дошалкхе, Дошхакле) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман пхьа я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл.
Административни лоархӀаш хилча Дошхьакъле ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я.
ЦӀи
ГӀалгӀай меттала укх пхьанах «Дошхьакъле» оал[2]. Эрсий меттала яздаь тайп-тайпара нийслу: «Дошалкхе»[3], «Дошхакле»[2][4].
Статус
Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Дошхьакъле статусах «село» я, «сельское поселение Гули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Дошхьакъле ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ[3].
Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «пхьа» е «кхала» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.
Географи
ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре ЦӀейлоаман дукъа тӀа улл Дошхьакъле кӀала Ахкахий а додаш. ЖӀайрахагара малхбоалехьа 15 километр гаьна улл из, новкъа гӀолла доацаш, нийсса Ӏодусташ хилча. Дошхьакъленна гарга яда пхьанаш/кхаьллаш я: Кхарт, Къост, ЦӀеча къонгий хьокхаш.
Форда тӀехел 1660 м лакхагӀа улл Дошхьакъле.
Сахьата оаса
Дошхьакъле, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я[5].
Тархьар
Дошхьакъле ягӀаш цхьа вӀови, 14 нах баьха гӀалеи, гӀапи, элгаци, 10 маьлхара каши, бусалба чурташ дагӀа кашамаши да. Кхаьле мел ягӀа хӀама хаьрца е хаьрца яргйолаш а. XV-XVII-ча бӀаьшерашка ехкаш я укхаза хьалъяь хӀамаш.
Шоай хана дуккхача Ӏилманхоша техкад укх кхаьла доазув[6][7].
ВӀов 28 метр лакха а йолаш, бухье цӀуркӀув а багӀаш хиннай. 1958-ча шера ди кхийтта хаьрцаб цун тхов. Нах чуӀеш хинна гӀалаш шозза-кхозза вӀаштӀаръяь хиннай, тӀема Ӏургаш а, каразаш а, тархеш а, кора а наӀара а санагӀаш а долаш хиннай из. ГӀалех цхьанне чу пхьоалле хиннай герз деш.
Дошхьакъленах 1,5 км малхбузехьа Далла дегӀа элгацг хиннад, цу чу чуяьдача шорттача хӀамах цун ха XIV-XV бӀаьшерга дехка Ӏилманхоша[8].
Юртара хьабаьннаб Дошхьакълой. Иштта юрта баьхаб Кхартера Амхьада Дудига тӀехье — царех Амхьаданаькъан хьабаьннаб, Коазой Нурдина дувцачох.
2024-ча шера «АСМ Групп» яхачо «Сафмар», «Возрождение» яхача фондаша оагӀув а лоацаш Дошхьакълера гӀалаш меттаоттаяр доладаьд[9].
Бахархой
| 2010[1] |
|---|
| 0 |
Введите название объекта АТД
Инфраструктура
ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Дакхале[10].
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 Всероссийские переписи населения 2002 и 2010 годов
- ↑ 1 2 Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 41.
- ↑ 1 2 Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа». Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов. Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
- ↑ Агиров, 2021, оа. 312.
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (3.06.2011). Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
- ↑ Акт по результатам государственной историко-культурной экспертизы выявленного объекта культурного наследия «Архитектурный комплекс «Дошхакле»». pravitelstvori.ru. Правительство Республики Ингушетия (6.11.2023). Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025. Архиваци яьй 25.11.2024.
- ↑ Чахкиев, 2003, оа. 98.
- ↑ Уникальные памятники истории и культуры Ингушетии, находящиеся на грани разрушения. gazetaingush.ru. газета «Ингушетия» (23.03.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025. Архиваци яьй 10.10.2023.
- ↑ Специалисты проверили ход реставрации башенных комплексов в горной Ингушетии. magas.bezformata.com/ (23.09.2024). Хоам хьаийца таьрахь: 23.07.2026.
- ↑ Карта села Дошалкхе сельского поселения Гули Ингушетии с улицами и номерами домов — MapData.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 22.07.2026.
Литература
- Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям. — М.: Перо, 2021. — 416 с. — ISBN 978-5-00189-087-4.
- Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : Центробланк, 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.
